Czy naprawdę mamy równy dostęp do kredytów? UOKiK sprawdza, jak działa system scoringowy

System scoringowy pod lupą

Postępowanie nie dotyczy konkretnego banku ani instytucji. Skupia się na mechanizmie działania tzw. scoringu kredytowego – systemu oceny wiarygodności kredytowej klientów, który ma kluczowe znaczenie dla decyzji o przyznaniu kredytu.

Centralną rolę odgrywa tu Biuro Informacji Kredytowej (BIK) – jedyny podmiot, który zbiera i udostępnia dane o historii kredytowej Polaków. BIK, będący własnością największych banków i Związku Banków Polskich, de facto ma monopol na tym rynku. W tym modelu rodzi się problem: nie tylko spłacone raty, ale też inne zachowania konsumenta – jak częste zapytania o ofertę kredytową – mogą negatywnie wpływać na ocenę scoringową. W efekcie klient może być „ukarany” za chęć porównania ofert, co działa zniechęcająco i hamuje konkurencję.

Monopol vs. konkurencja – o co toczy się gra?

Problemem nie jest sama idea zbierania informacji o kredytobiorcach. Wręcz przeciwnie – system oceny ryzyka kredytowego jest potrzebny i chroni stabilność finansową kraju. Kłopot pojawia się wtedy, gdy jedyny gracz na rynku działa w oparciu o nieprzejrzyste zasady, a konsumenci nie wiedzą, co dokładnie wpływa na ich ocenę.

Dla porównania, w sektorze informacji gospodarczej – dotyczącym m.in. spłat rachunków za telefon czy inne zobowiązania niebankowe – działa kilka konkurujących ze sobą firm. Mimo że są to prywatne podmioty, system ten jest nadzorowany przez państwo i uznawany za skuteczny i bezpieczny.

Europejskie modele i polskie wybory

W krajach tzw. starej Unii Europejskiej funkcjonują dwa dominujące modele: konkurencyjny – gdzie działa wiele podmiotów oceniających klientów, lub monopolistyczny – ale realizowany przez instytucje publiczne. W Polsce mamy do czynienia z prywatnym monopolem, co budzi wątpliwości w świetle prawa konsumenckiego UE.

Dlatego UOKiK postawił ważne pytania: czy obecny model służy konsumentom? Czy nie czas zreformować prawo bankowe i otworzyć ten rynek na konkurencję – tak jak to już zrobiono w przypadku informacji gospodarczej?

Co dalej?

Czekamy na wyniki postępowania UOKiK, ale równolegle urząd zaproponował projekt nowelizacji ustawy, mający wzmocnić ochronę konsumentów. To moment na szerszą dyskusję: czy stworzyć publiczną instytucję do oceny wiarygodności kredytowej? Czy dopuścić więcej prywatnych graczy z własnymi systemami scoringowymi?
Korzyści mogą być obustronne – nie tylko dla konsumentów, którzy zyskają transparentność i wybór, ale i dla banków, które dzięki innowacyjnym narzędziom oceny ryzyka mogłyby bezpieczniej i odważniej udzielać kredytów.

Jedno jest pewne: zamknięcie się na jednego dostawcę informacji kredytowej nie służy nikomu poza tym dostawcą. Otwarta, nadzorowana konkurencja może przynieść lepsze warunki wszystkim uczestnikom rynku – i warto to przynajmniej uczciwie przeanalizować.