Jednak czy można powiedzieć, że AI-sztuczna inteligencja decyduje o losach pożyczkobiorcy, spytaliśmy eksperta. Prawo i zwyczaje regulujące pracę AI w sektorze finansowym zmieniają się tak szybko i intensywnie, że warto śledzić zmiany i aktualizować swoją wiedzę. Na pytania portalu odpowiada ekspertka, Agnieszka Trzcińska-Jantoń, Head of Risk, AvaFin Poland
Proponuję pierwszy scenariusz. Człowiek po 30-stce, singiel, potrzebuje kredytu na remont nieruchomości - około 100 tysięcy zł. Osoba aktywna zawodowo, zarabiająca około średniej warszawskiej 11 tys. zł brutto, ma w tej chwili obciążenie leasingiem samochodu i raty typu zakupy PayPo. Ma historię kredytową, spłacała wszystko dotychczas w terminie.
Pytanie pierwsze. Ponieważ zmieniły się wytyczne do liczenia zdolności kredytowej obawia się, że użycie AI obniży jej scoring i kredyt. Czy słusznie?
Warto rozróżnić dwa pojęcia, które często są ze sobą mylone – scoring oraz zdolność kredytowa. Scoring to punktowa ocena ryzyka oparta przede wszystkim na historii kredytowej i sposobie korzystania z wcześniejszych zobowiązań, wskazuje wiarygodność kredytową klienta.
Z kolei zdolność kredytowa określa, czy przy aktualnych dochodach i wydatkach klient będzie w stanie terminowo spłacać nowe zobowiązanie. Zmiana zasad stosowanych przy ocenie zdolności kredytowej nie oznacza automatycznie obniżenia scoringu. Może natomiast wpłynąć na wysokość finansowania, które instytucja będzie mogła zaproponować. Przy analizie zdolności uwzględniane są m.in. dochody, koszty utrzymania oraz aktualne zobowiązania, takie jak leasing, raty czy odroczone płatności.
Przed złożeniem wniosku warto uporządkować krótkoterminowe zobowiązania, ograniczyć niepotrzebne limity kredytowe i sprawdzić wcześniej Raport BIK, żeby upewnić się, że historia spłat jest poprawna i została zaktualizowana.
W głowie takiej osoby rodzi się drugie pytanie: Czy AI wpłynie w jakiś sposób na decyzje kredytową, np. obniży mój scoring w stosunku do tego jak oceniałby człowiek?
Sztuczna inteligencja jest coraz częściej wykorzystywana do usprawniania procesów oceny ryzyka kredytowego, jednak nie oznacza to, że decyzje są podejmowane w sposób przypadkowy czy nieprzewidywalny.
Modele wykorzystujące AI działają w oparciu o określone kryteria i analizują dane istotne z punktu widzenia oceny zdolności kredytowej. Ich rolą jest przede wszystkim usprawnienie procesu i zwiększenie jego spójności, a nie zastępowanie odpowiedzialności instytucji finansowej.
Niezależnie od stopnia wykorzystania automatyzacji to instytucja finansowa odpowiada za zgodność procesu z obowiązującymi przepisami oraz za podjętą decyzję. Co więcej, w sytuacji, gdy decyzja została wydana w sposób zautomatyzowany, klient ma prawo zwrócić się o jej ponowną analizę z udziałem człowieka.
Trzecie pytanie, związane z obawami o bezpieczeństwo. Jak chronione są moje dane osobiste i finansowe? Mówiąc wprost, obawiam się, że przez AI będą dostępne też w innych sytuacjach np. dla strony trzeciej oferującej jakieś produkty/usługi?
Dane osobowe i finansowe klientów są chronione przez przepisy o ochronie danych, a w przypadku banków także przez tajemnicę bankową. Oznacza to, że instytucje finansowe mogą przetwarzać dane wyłącznie w jasno określonych celach i zgodnie z obowiązującymi regulacjami.
Dobrą praktyką jest zapoznanie się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych – warto sprawdzić, kto jest administratorem danych, w jakim celu są one wykorzystywane oraz komu mogą zostać powierzone. Takie informacje znajdują się w polityce prywatności lub klauzuli informacyjnej przekazywanej przez instytucję.
Scenariusz drugi. Hipotetyczna sytuacja. Osoba w wieku średnim, 40+, udaje się po kredyt. Sytuacja materialna dobra, brak negatywnej historii w BIK, ona i mąż zarabiają w okolicach średniej warszawskiej. Chcą wziąć kredyt, rozważają kupno mieszkania dla dziecka w wieku studenckim i zadają pytania otwartemu modelowi, dajmy na to ChatGPT, skanują dokumenty etc.
Korzystając z otwartych modeli, obawiają się AI, bezpieczeństwa swoich danych osobowych - czy słusznie? Druga kwestia, jak bezpiecznie przekazywać swoje dane finansowe w rozmowie z ogólnodostępnymi modelami AI. Na co uważać?
Ogólnodostępne narzędzia AI mogą być pomocne na etapie zdobywania wiedzy lub wstępnego planowania finansów, jednak warto korzystać z nich w świadomy sposób.
Przede wszystkim nie należy udostępniać w takich narzędziach skanów dokumentów zawierających dane osobowe, numerów dokumentów, informacji o rachunkach bankowych ani innych danych wrażliwych. Jeśli chcemy wykorzystać AI do orientacyjnych wyliczeń, wystarczy posłużyć się danymi ogólnymi, np. przybliżonym dochodem, planowaną kwotą kredytu czy okresem spłaty.
Na tej podstawie narzędzie może pomóc oszacować wysokość rat lub wyjaśnić podstawowe pojęcia związane z kredytami. Ostateczne warunki finansowania zawsze warto jednak zweryfikować bezpośrednio w instytucji finansowej lub korzystając z oficjalnych kalkulatorów i materiałów informacyjnych.
Warto również zapoznać się z ustawieniami prywatności wykorzystywanego narzędzia i – jeśli jest taka możliwość – ograniczyć wykorzystanie historii rozmów do dalszego trenowania modeli.
Kontynuując wątek, Czy i w jakim zakresie rozwiązania AI podejmują decyzje kredytowe? Czy w tym procesie decyzję podejmuje człowiek?
Wykorzystanie sztucznej inteligencji w procesach kredytowych zależy od rodzaju produktu oraz rozwiązań stosowanych przez daną instytucję finansową. Nowoczesne technologie mogą wspierać analizę danych, przyspieszać ocenę wniosku czy ułatwiać weryfikację informacji przekazanych przez klienta. Dzięki temu proces jest często szybszy i bardziej efektywny.
W przypadku bardziej złożonych produktów, takich jak kredyty hipoteczne, ocena zwykle obejmuje również udział specjalistów, którzy analizują dokumentację i wspierają proces podejmowania decyzji.
Niezależnie od poziomu automatyzacji instytucja finansowa pozostaje odpowiedzialna za przebieg procesu i podejmowane decyzje. Klient ma również zagwarantowane określone prawa – może uzyskać informacje o czynnikach, które miały wpływ na ocenę jego wniosku, a w przypadku decyzji podjętej w sposób zautomatyzowany, ma możliwość zwrócenia się o jej ponowne rozpatrzenie z udziałem człowieka.
Dziennikarz z zawodu i zamiłowania. Zajmuje się tematyką gospodarczą, prawną i finansową, szczególnie nowymi technologiami, i komunikacją oraz mediami. Poza dziennikarstwem zajmuje się fotografią, jeździ na nartach i uwielbia Hiszpanię. Z marką INFOR związany wcześniej, zaczynał przygodę z dziennikarstwem w Gazecie Prawnej. Od kwietnia 2026 r. już jako dziennikarz internetowy przygotowuje i publikuje artykuły na portalu Forsal.pl.