Około 30% Polaków preferuje gotówkę
Znaczenie gotówki w Polsce potwierdzają badania opinii publicznej prowadzone od 2019 r. na zlecenie NBP. Z ich wyników wynika, że około 30% Polaków płaci wyłącznie gotówką lub wyraźnie preferuje tę formę płatności. Jedynie w latach 2020–2021, czyli bezpośrednio po wybuchu pandemii COVID-19, odsetek ten był niższy (ok. 22%). Zmiana ta nie była jednak trwała – od 2022 r. poziom powrócił do wartości zbliżonych do tych sprzed pandemii (ok. 30,2%).1
Dlaczego Polacy wybierają gotówkę?
Jak wynika z badania NBP z 2024 r., przyczyny korzystania z gotówki są zróżnicowane. Najczęściej wskazywanym powodem – przez blisko połowę respondentów – jest brak możliwości zapłaty inną metodą w niektórych punktach handlowych. Istotne są również bezpieczeństwo, przejrzystość płatności czy anonimowość.
Ponad jedna trzecia badanych podkreśla, że dzięki gotówce dokładnie wie, ile i komu płaci, a 32% wskazuje na większą kontrolę nad wydatkami. Około 30% respondentów przyznaje, że wybiera gotówkę z obawy przed oszustwami przy płatnościach elektronicznych. Podobny odsetek zwraca uwagę, że gotówką można zapłacić w każdych warunkach – niezależnie od dostępu do prądu czy internetu. Niemal co czwarty badany wskazuje na anonimowość jako ważny argument. Gotówka pozostaje szczególnie istotna w przypadku drobnych transakcji. Jednocześnie co czwarty respondent deklaruje, że preferuje ją niezależnie od kwoty.2
KNF: bank ma obowiązek zwrotu środków w formie gotówki
Powierzenie pieniędzy bankowi zwiększa bezpieczeństwo środków – chroni je przed kradzieżą czy zniszczeniem, a także znacząco ułatwia ich wykorzystanie, zwłaszcza w obrocie bezgotówkowym i przy szybkich transferach - zaznacza Emil Radziszewski, Dyrektor Zarządzający Pionem Nadzoru Bankowego, Urząd KNF
Jednocześnie bank, co do zasady, ma obowiązek zwrócić zdeponowane środki - również w formie gotówkowej, na każde żądanie klienta. Nie oznacza to jednak, że w każdej sytuacji wypłata będzie możliwa natychmiast. W przypadku większych kwot konieczne jest zazwyczaj wcześniejsze zgłoszenie zamiaru wypłaty. Wynika to z faktu, że ze względów bezpieczeństwa banki przechowują w oddziałach ograniczoną ilość gotówki.
Bankomat nie jest gwarantowanym kanałem dostępu do gotówki
KNF zwraca uwagę, że bankomaty nie są prawnie gwarantowanym sposobem dostępu do środków zgromadzonych w banku. Ich liczba i dostępność zależą przede wszystkim od opłacalności – są to urządzenia kosztowne zarówno w zakupie, jak i w utrzymaniu.
KNF nie ma kompetencji, by nakazywać bankom utrzymywanie rozbudowanej i powszechnie dostępnej sieci bankomatów. Alternatywą drogą wypłaty gotówki pozostają m.in. usługi cashback dostępne w sklepach, na stacjach paliw czy w placówkach Poczty Polskiej.
KNF: brak realnych zagrożeń dla dostępu do środków
W swoim stanowisku KNF podkreśla, że obecnie nie identyfikuje realnych, poważnych zagrożeń dla dostępu do środków zdeponowanych w bankach. KNF przygotowała przywoływane stanowisko po wrześniowych napięciach związanych z naruszeniem przestrzeni powietrznej w Polsce przez rosyjskie drony, 21 października 2025 r. Celem było poinformowanie oraz uspokojenie opinii publicznej, jakie działania są podejmowane w systemie finansów publicznych, aby zabezpieczyć dostęp do gotówki w sytuacjach kryzysowych.
Polski sektor bankowy – jak wskazuje nadzór – jest nowoczesny, wysoko rozwinięty technologicznie i dobrze zabezpieczony zarówno pod względem operacyjnym, jak i infrastrukturalnym. Większość banków detalicznych dysponuje siecią placówek zapewniających obsługę kasową, a KNF wymaga, aby była ona dostępna przynajmniej w podstawowym zakresie. Jednocześnie podkreślono, że osoby, dla których szybki dostęp do gotówki ma szczególne znaczenie, powinny zwracać uwagę na warunki oferowane przez konkretne banki.
KNF: polski sektor bankowy jest przygotowany na sytuacje kryzysowe, a środki klientów pozostają bezpieczne
KNF wskazuje, że w sytuacjach skrajnych – takich jak blackout, poważne awarie systemów teleinformatycznych (np. w wyniku cyberataków) czy nagła panika klientów – dostęp do środków może być czasowo utrudniony. Nie oznacza to jednak zagrożenia dla bezpieczeństwa zgromadzonych pieniędzy, lecz jedynie ograniczenie możliwości ich natychmiastowego wykorzystania.
Ważne
Zgodnie z unijnymi regulacjami dotyczącymi odporności cyfrowej (DORA), banki są zobowiązane do wdrażania i regularnego testowania planów ciągłości działania, które mają zapewnić szybkie przywrócenie kluczowych funkcji.
KNF podkreśla również znaczenie odpowiedzialnego zachowania po stronie klientów -w szczególności unikania pochopnych decyzji, takich jak masowe wypłaty gotówki motywowane emocjami.
Dostęp do gotówki. Doświadczenia z pandemii i początku wojny
Sektor bankowy zdobył istotne doświadczenia w czasie pandemii COVID-19 oraz w pierwszych dniach rosyjskiej agresji na Ukrainę. W tym okresie Urząd KNF koordynował działania instytucji publicznych oraz przedstawicieli rynku finansowego, m.in. w zakresie zapewnienia ciagłości zaopatrzenia banków w gotówkę. Można powiedzieć, że sektor finansów publicznych zaliczył ten trudny test.
Gotówka nadal ważna, choć rośnie rola płatności bezgotówkowych
Gotówka pozostaje ważnym elementem polskiej gospodarki. Badania wskazują, że w 2023 r. odpowiadała za 40,2% wszystkich transakcji. Jednocześnie dynamicznie rośnie znaczenie płatności bezgotówkowych. Aż 75% Polaków regularnie korzysta z nich w sklepach stacjonarnych, a 38% wybiera je zawsze lub niemal zawsze, gdy ma taką możliwość.
Najczęściej dotyczy to osób w wieku 40-49 lat (48%) oraz 18–29 lat (47%). Z drugiej strony 17,6% Polaków niemal nie korzysta z płatności bezgotówkowych – wśród osób powyżej 70. roku życia odsetek ten sięga aż 33%.3
Z badania „Mobilny Portret Polaka” wynika natomiast, że:
- 20% osób najczęściej płaci gotówką,
- 54% korzysta głównie z kart płatniczych,
- 24% wybiera płatności mobilne.
Źródła:
1,2,3 Raport o obrocie gotówkowym w Polsce 2024 r., Narodowy Bank Polski
KNF
Krzysztof Rybak – prawnik, redaktor Forsal.pl, absolwent Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zajmuję się tematyką podatków, nieruchomości oraz prawa cywilnego i gospodarczego. W swoich tekstach wyjaśniam zmiany w przepisach i ich praktyczne skutki. Przez lata byłem związany z branżą naukową i rolniczą. Zostałem wyróżniony przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi za osiągnięcia w obszarze rynku konopnego.