Chodnik należy do gminy. Kto musi go odśnieżać?
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach właściciel nieruchomości ma obowiązek usuwać śnieg, lód, błoto i inne zanieczyszczenia z chodnika położonego bezpośrednio przy granicy jego działki. Zasada ta obowiązuje również wtedy, gdy chodnik jest częścią drogi gminnej, a więc nie należy do właściciela posesji.
Ważne
Obowiązek uprzątania śniegu i lodu z chodnika dotyczy właściciela nieruchomości tylko wtedy, gdy chodnik bezpośrednio przylega do granicy działki. Jeżeli między działką a chodnikiem znajduje się pas zieleni, za utrzymanie tego terenu w czystości odpowiada zasadniczo zarządca drogi. Właściciel nieruchomości nie ma też obowiązku sprzątania chodnika, na którym dopuszczono płatny postój lub parkowanie samochodów.
Przepisy przewidują ponadto możliwość przejęcia tego obowiązku przez gminę. Rada gminy może zdecydować, że to samorząd zajmie się sprzątaniem chodników, ustalając jednocześnie opłatę z tego tytułu. W razie wątpliwości znaczenie ma rzeczywisty przebieg granicy działki, a nie samo usytuowanie ogrodzenia. Granice nieruchomości można wstępnie sprawdzić w Geoportalu. Z kolei lokalnych uchwał dotyczących utrzymania chodników należy szukać w Biuletynie Informacji Publicznej danej gminy.
Trzeba przy tym odróżnić obowiązek sprzątania chodnika od odpowiedzialności za jego stan techniczny. Za nawierzchnię gminnego chodnika odpowiada zarządca drogi. To do niego należy naprawianie uszkodzeń, a także usuwanie śniegu i lodu, które właściciele sąsiednich nieruchomości uprzątnęli z chodników.
Upadek na chodniku. Ile może kosztować odszkodowanie?
Jeżeli przechodzień przewróci się na oblodzonym chodniku i dozna obrażeń, może domagać się zwrotu kosztów leczenia i rehabilitacji, a także utraconych zarobków. Ma również prawo wystąpić o zadośćuczynienie za doznany ból i cierpienie. W przypadku trwałych następstw urazu możliwe jest także przyznanie renty.
Przepisy nie określają maksymalnej wysokości takich świadczeń. Oznacza to, że w zależności od rozmiaru szkody i skutków wypadku roszczenia mogą sięgać kilkudziesięciu tysięcy złotych, a w poważniejszych przypadkach nawet wyższych kwot. Niezależnie od ewentualnych roszczeń cywilnych za niewykonywanie ustawowego obowiązku uprzątania chodnika właścicielowi nieruchomości grozi również grzywna. Aby przypisać właścicielowi odpowiedzialność, trzeba wykazać, że dopuścił się zawinionego zaniedbania, doszło do szkody, a między zaniedbaniem a szkodą istnieje związek przyczynowy.
Żądała ponad 51 tys. zł. Sąd stanął po stronie właścicieli
Pokazuje to sprawa, którą 26 lipca 2017 r. rozpoznawał Sąd Najwyższy (III CSK 356/16). Kobieta przewróciła się na chodniku pokrytym błotem pośniegowym i doznała poważnego złamania kręgu. Przez dwa tygodnie przebywała w szpitalu, a po jego opuszczeniu wymagała całodobowej opieki. Poszkodowana wystąpiła przeciwko właścicielom sąsiedniej nieruchomości, domagając się łącznie 51 131,93 zł. W tej kwocie mieściło się 40 tys. zł zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.
Sądy nie przyznały jej jednak racji. W toku postępowania ustalono, że właściciele regularnie odśnieżali chodnik i posypywali go piaskiem lub solą. Do wypadku doszło natomiast wieczorem, w czasie odwilży i padającej mżawki, gdy warunki na nawierzchni mogły się szybko zmieniać.
Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną poszkodowanej. Zwrócił uwagę, że od właściciela nieruchomości nie można wymagać nieprzerwanego usuwania śniegu i lodu, bez względu na pogodę czy porę dnia. Kluczowe znaczenie ma to, czy właściciel dochował należytej staranności przy wykonywaniu swoich obowiązków.
W praktyce warto więc dokumentować wykonane prace, szczególnie w okresach intensywnych opadów i częstych zmian temperatury. Znaczenie może mieć także ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej. Odpowiednio dobrana polisa OC może chronić przed finansowymi skutkami roszczeń, pod warunkiem że jej zakres obejmuje odpowiedzialność związaną z utrzymaniem chodnika.
Gmina też może odpowiadać za oblodzony chodnik
Gmina również odpowiada za nadzorowanie utrzymania chodników oraz kontrolowanie, czy właściciele nieruchomości wywiązują się z obowiązku usuwania śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń. Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale z 24 listopada 2017 r. (III CZP 38/17), wskazując, że gmina może ponosić odpowiedzialność za szkody spowodowane nieuprzątnięciem chodnika, jeżeli nie sprawowała należytego nadzoru nad wykonywaniem tego obowiązku.
Odpowiedzialność za wypadek na śliskim chodniku ustala się z uwzględnieniem okoliczności konkretnego zdarzenia, zakresu obowiązków poszczególnych podmiotów oraz stwierdzonych zaniedbań. To właśnie te czynniki decydują o tym, kto będzie zobowiązany do wypłaty odszkodowania.
Odpowiedzialność za chodnik przed posesją. Przepisy trafiły do Trybunału Konstytucyjnego
Sam obowiązek sprzątania publicznych chodników przez właścicieli prywatnych nieruchomości budzi wątpliwości prawne. Przepisy regulujące tę kwestię stały się przedmiotem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, prowadzonego pod sygnaturą K 6/26.
Do sprawy przystąpił Rzecznik Praw Obywatelskich, który zwrócił uwagę na nieprecyzyjność obowiązujących regulacji. Ustawa nie wskazuje bowiem, w jakim czasie po opadach należy uprzątnąć śnieg i lód, jak często trzeba powtarzać te czynności ani jaki stan chodnika pozwala uznać, że obowiązek został prawidłowo wykonany.
Nie rozstrzyga również jednoznacznie, czy właściciel nieruchomości ma jedynie usunąć z chodnika śnieg, lód i inne zanieczyszczenia, czy powinien dodatkowo podjąć działania ograniczające śliskość nawierzchni. Te wątpliwości mają znaczenie nie tylko dla samych właścicieli nieruchomości, ale również przy ocenie ich odpowiedzialności za ewentualne wypadki.
Do czasu ewentualnej zmiany przepisów właściciele nieruchomości nadal odpowiadają za utrzymanie w czystości chodników przylegających bezpośrednio do ich działek, chyba że zastosowanie ma ustawowy wyjątek. Obowiązek ten obejmuje także chodniki należące do pasa drogi publicznej, mimo że formalnie pozostają one poza granicami prywatnej własności.
Źródła:
- IMGW-PIB – ostrzeżenie przed marznącymi opadami na 10 listopada 2026 r.
- Sąd Najwyższy – wyrok z 26 lipca 2017 r., III CSK 356/16
- Sąd Najwyższy – uchwała z 24 listopada 2017 r., III CZP 38/17
- Rzecznik Praw Obywatelskich – stanowisko w sprawie K 6/26
- Trybunał Konstytucyjny – sprawa K 6/26
Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. 2025 poz. 733 ze zm.)
Krzysztof Rybak – prawnik, redaktor Forsal.pl, absolwent Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zajmuję się tematyką podatków, nieruchomości oraz prawa cywilnego i gospodarczego. W swoich tekstach wyjaśniam zmiany w przepisach i ich praktyczne skutki. Przez lata byłem związany z branżą naukową i rolniczą. Zostałem wyróżniony przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi za osiągnięcia w obszarze rynku konopnego.
