W polskim systemie orzecznictwa wojskowego kategoria E plasuje się na samym końcu skali. O ile kategorie A, B czy nawet oznaczająca czasową niezdolność kategoria D pozostają w stałym orbicie zainteresowania Wojskowych Centrów Rekrutacji, o tyle litera E formalnie zamyka temat służby z bronią w ręku. Czy tak jest w rzeczywistości?
Kategoria wojskowa E. Co oznacza?
Kategoria E oznacza trwałą i całkowitą niezdolność do służby wojskowej, zarówno w czasie pokoju, jak i w razie ogłoszenia mobilizacji oraz w czasie wojny. Nadaje się ją osobom z poważnymi schorzeniami przewlekłymi, zaawansowanymi wadami lub głębokimi dysfunkcjami organizmu, które w sposób oczywisty uniemożliwiają funkcjonowanie w strukturach wojska.
Na liście znajdują się m.in.:
- padaczka (niezależnie od postaci i częstotliwości napadów);
- organiczne choroby mózgu i zaburzenia snu związane z uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego;
- przewlekłe lub nawracające zaburzenia psychotyczne, depresyjne i lękowe;
- PTSD (zespół stresu pourazowego), zaburzenia osobowości oraz uzależnienia;
- iloraz inteligencji poniżej 90 punktów.
Mobilizacja a kategoria E w czasie wojny. Czy wojsko mnie powoła?
Odpowiedź na tak postawione pytanie brzmi: nie. Osoby posiadające kategorię wojskową E są uznawane za trwale i całkowicie niezdolne do służby wojskowej zarówno w czasie pokoju, jak i w razie mobilizacji oraz wojny. Oznacza to, że zgodnie z obowiązującymi przepisami nie podlegają powołaniu do czynnej służby wojskowej ani mobilizacji.
Państwo przyjmuje, że stan zdrowia takich osób uniemożliwia wykonywanie obowiązków żołnierza. W praktyce kategoria E zwalnia z obowiązku służby wojskowej, dlatego osoby nią objęte nie mogą zostać powołane do wojska również na czas wojny.
Należy jednak pamiętać, że zwolnienie z obowiązku służby wojskowej nie oznacza automatycznie zwolnienia ze wszystkich obowiązków wobec państwa w sytuacjach nadzwyczajnych. Odrębne przepisy przewidują określone obowiązki o charakterze cywilnym, które nie są jednak służbą wojskową i nie wiążą się z uzyskaniem statusu żołnierza.
Sytuacja w czasie wojny a obowiązki osób z kategorią E
W czasie wojny osoby z kategorią E, podobnie jak pozostali obywatele, mogą zostać objęte różnymi obowiązkami o charakterze cywilnym wynikającymi z przepisów prawa. Do takich obowiązków mogą należeć m.in. konieczność stosowania się do nakazów ewakuacyjnych, przestrzegania ograniczeń w przemieszczaniu się, zakazów i poleceń wydawanych przez władze czy działań związanych z ochroną ludności cywilnej.
W określonych przypadkach możliwe są również np. czasowe udostępnienie nieruchomości, lokalu, gruntu lub pojazdu na potrzeby państwa. Obowiązki te mają jednak charakter cywilny i nie oznaczają wcielenia do wojska ani nadania statusu żołnierza. Kategoria E nadal oznacza całkowite zwolnienie z obowiązku służby wojskowej, natomiast nie wyłącza z przestrzegania ogólnych przepisów obowiązujących ludność w czasie wojny.
Kto nie pójdzie do wojska w razie wojny? Choroby dyskwalifikujące
Problemy z narządami zmysłów to jedna z najczęstszych przyczyn obniżenia kategorii wojskowej. Wojsko eliminuje ze służby osoby z całkowitą ślepotą jednego lub obu oczu, jaskrą, zezem porażennym czy znacznymi wadami refrakcji (krótkowzroczność, nadwzroczność, astygmatyzm) niemożliwymi do skutecznej korekcji. Podobnie traktowane są głuchota, przewlekłe zapalenia ucha środkowego czy poważne schorzenia układu moczowo-płciowego (w tym nietrzymanie moczu) oraz narządów rodnych u kobiet.
Szczegółowe zasady dotyczące tego, jakie choroby i ułomności dyskwalifikują ze służby wojskowej, oraz w jaki sposób działa wojskowa komisja lekarska, określa Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich (Dz.U. 2024 poz. 466).
FAQ - najczęściej zadawane pytania
Co oznacza kategoria wojskowa E?
Kategoria E oznacza trwałą i całkowitą niezdolność do służby wojskowej, zarówno w czasie pokoju, jak i w razie ogłoszenia mobilizacji oraz w czasie wojny.
Czy osoba z kategorią wojskową E może zostać powołana do czynnej służby wojskowej w razie wojny?
Nie. Osoby posiadające kategorię wojskową E zgodnie z obowiązującymi przepisami nie podlegają powołaniu do czynnej służby wojskowej ani mobilizacji.
Jakie schorzenia wskazano jako przykłady podstaw do nadania kategorii wojskowej E?
Na liście znajdują się m.in. padaczka, organiczne choroby mózgu, przewlekłe lub nawracające zaburzenia psychotyczne, depresyjne i lękowe, PTSD, zaburzenia osobowości, uzależnienia oraz iloraz inteligencji poniżej 90 punktów.
Jakie obowiązki cywilne mogą mieć osoby z kategorią wojskową E w czasie wojny?
W czasie wojny osoby z kategorią E mogą podlegać obowiązkom cywilnym, np. nakazom ewakuacyjnym, ograniczeniom przemieszczania się, zakazom i poleceniom władz, działaniom ochrony ludności cywilnej lub czasowemu udostępnieniu nieruchomości, lokalu, gruntu lub pojazdu.
