Rola tylko dla rolników. Dla wielu Polaków już nie

1 maja, a więc za nieco ponad dwa tygodnie, kończy się 12-letni okres przejściowy, w którym obowiązują w Polsce ograniczenia przy zakupie ziemi rolnej przez cudzoziemców. Od tego momentu każdy obywatel UE powinien mieć prawo do swobodnego nabywania gruntów rolnych w naszym kraju – chyba że do tego czasu wprowadzone zostaną nowe przepisy.

Polska wynegocjowała sobie najdłuższy okres ochronny ze wszystkich państw, które w 2004 r. wchodziły do UE, co uzasadniano dużą powierzchnią ziem rolnych, znaczną różnicą w ich cenie w porównaniu ze starymi członkami Unii, jak i bardzo dużą wówczas różnicą w zamożności. Ograniczenia stosowane w okresie przejściowym pomogły, bo gdy popatrzy się tylko na oficjalne statystyki, cudzoziemcy stanowią niewielki odsetek osób kupujących ziemię rolną, a w obcych rękach znajduje się znikoma ilość polskich gruntów. Według rejestru Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w 2015 r. cudzoziemcy kupili w Polsce 253 ha ziemi i 159 ha lasów.

Od 1960 r. obrót ziemią rolną podlega SAFER (Stowarzyszeniu Zagospodarowania Ziemi i Urządzania Obszarów Wiejskich). Ma ono ustawowe prawo pierwokupu sprzedawanej ziemi rolnej, a następnie decydowania o niej, tak aby trafiła do osób faktycznie zajmujących się działalnością rolną. SAFER dba także o równowagę między podażą a popytem na rynku, o poprawę jakości odkupywanych ziem przed ich odsprzedażą oraz decyduje o jej pozarolniczym wykorzystaniu. SAFER jest także zobligowane do interwencji, gdyby ziemia rolna miała przejść w ręce osoby niebędącej rolnikiem lub gdyby w wyniku transakcji gospodarstwo miało utracić rodzinny charakter.

Obecne przepisy o obrocie ziemią rolną obowiązują od 1995 r. Przyjęta wówczas ustawa wprowadzała pojęcie gospodarstw priorytetowych (najczęściej są to gospodarstwa rodzinne, ale mogą nimi też być spółdzielnie i spółki cywilne).

Do zakupu nieruchomości rolnej, szczególnie przez cudzoziemców, konieczne jest spełnienie kilku warunków. Nabywca musi mieć ukończone 18 lat, być obywatelem Danii lub któregoś z państw UE lub EFTA (Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu), mieć prawo do stałego pobytu w Danii, a także na podstawie przepisów w kraju ojczystym prawo do nabycia nieruchomości w Danii.

W tym kraju przeniesienie własności gruntu podlega kontroli administracyjnej. Władze mogą odmówić zgody na transakcję w sytuacji, gdy: zakup prowadziłby do nadmiernej koncentracji gruntów w rękach jednej osoby, zwłaszcza jeśli grunty już przez nią posiadane są wystarczające dla egzystencji jej i jej rodziny; zakupu miałaby dokonać osoba, która nie jest rolnikiem, nie prowadzi osobiście gospodarstwa rolnego i której grunt rolny nie jest potrzebny do stworzenia lub wzmocnienia podstawy egzystencji; zakup gruntu wskazywałby na spekulacyjny charakter, czyli gdy potencjalny nabywca nie zamierza włączyć gruntów do gospodarstwa i w sposób trwały użytkować ich rolniczo; wskutek transakcji dojdzie do nieuzasadnionego gospodarczo podziału lub zmniejszenia, tzn. gospodarstwo straci samowystarczalność gospodarczą lub jego powierzchnia spadnie poniżej 1 ha; gdy cena rażąco odbiega od wartości gruntu, którą w takich sytuacjach ocenia się na podstawie jej wartości dochodowej, a nie rynkowej.

Kraj ten znowelizował przepisy o handlu ziemią w kwietniu 2014 r. Podstawowym warunkiem, jaki musi spełnić chętny na litewską ziemię, jest potwierdzenie rolniczych kwalifikacji albo przez przedstawienie dyplomu o ukończeniu uczelni rolniczej, albo udokumentowanie pracy w rolnictwie. Firmy muszą też przejść specjalny test żywotności ekonomicznej opracowany przez resort rolnictwa.

Nowe przepisy o obrocie gruntami obowiązują od 1 czerwca 2014 r., czyli od czasu, kiedy skończył się w tym kraju okres przejściowy na zakup ziemi przez cudzoziemców. Zgodnie z nimi potencjalny nabywca ziemi musi spełniać dwa warunki.

Nowe przepisy regulujące obrót ziemią obowiązują na Węgrzech od 2014 r. Zgodnie z nimi potencjalni nabywcy gruntów rolnych o powierzchni powyżej 1 ha muszą wykazać posiadanie kwalifikacji rolniczych lub że przynajmniej od trzech lat prowadzą nieprzerwanie działalność rolniczą na terenie Węgier, czym zajmują się władze samorządowe.

W przeciwieństwie do innych krajów Europy Środkowo- -Wschodniej rumuńskie przepisy o obrocie ziemią były dość liberalne. O ile osoby fizyczne spoza kraju musiały w trakcie okresu przejściowego ubiegać się o pozwolenie na nabycie gruntu, o tyle ograniczenie to nie obowiązywało w przypadku firm założonych przez takie osoby na terenie Rumunii.

Nowe przepisy o handlu ziemią obowiązują od 7 maja 2014 r. Grunty mogą nabyć tylko te osoby, które od pięciu lat mieszkają w kraju, lub firmy zarejestrowane w Bułgarii minimum pięć lat przed zgłoszeniem zamiaru kupna ziemi.