Wynagrodzenie tylko za pracę wykonaną, podstawowa zasada prawa pracy
Jedną z podstawowych zasad prawa pracy jest reguła, że wynagrodzenie przysługuje przede wszystkim za pracę wykonaną. Wynika to wprost z art. 80 Kodeks pracy.
Przepis ten stanowi, że pracownik otrzymuje wynagrodzenie za wykonaną pracę, a za czas niewykonywania pracy wynagrodzenie przysługuje tylko wtedy, gdy przewidują to przepisy prawa pracy. Oznacza to, że w wielu sytuacjach brak świadczenia pracy może skutkować obniżeniem pensji lub całkowitym brakiem wynagrodzenia.
Nieusprawiedliwiona nieobecność, pracodawca nie musi płacić
Jedną z najbardziej oczywistych sytuacji jest nieusprawiedliwiona nieobecność pracownika w pracy. Jeżeli pracownik nie stawi się w pracy i nie przedstawi usprawiedliwienia, pracodawca nie ma obowiązku wypłacenia wynagrodzenia za czas, w którym praca nie była wykonywana.
W praktyce oznacza to potrącenie odpowiedniej części wynagrodzenia odpowiadającej liczbie godzin lub dni nieobecności. Dodatkowo pracodawca może zastosować karę porządkową, a w poważniejszych przypadkach nawet rozwiązać umowę o pracę.
Udział w strajku, wynagrodzenie nie przysługuje
Prawo do wynagrodzenia nie przysługuje również za czas udziału w strajku. Zgodnie z przepisami ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych pracownik uczestniczący w strajku nie zachowuje prawa do wynagrodzenia za okres powstrzymywania się od pracy.
Choć udział w legalnym strajku nie może być podstawą do zwolnienia pracownika, to jednak skutkuje czasowym wstrzymaniem wypłaty pensji.
Spóźnienia i krótszy czas pracy, możliwe potrącenie części pensji
Wynagrodzenie może zostać również pomniejszone w przypadku spóźnień lub skrócenia czasu pracy. Jeżeli pracownik rozpocznie pracę później lub zakończy ją wcześniej, pracodawca może pomniejszyć wynagrodzenie proporcjonalnie do czasu nieprzepracowanego.
Takie rozwiązanie wynika również z zasady określonej w art. 80 Kodeks pracy, zgodnie z którą wynagrodzenie należy się za pracę faktycznie wykonaną.
Urlop bezpłatny, brak wynagrodzenia w czasie przerwy od pracy
Kolejną sytuacją jest urlop bezpłatny. Zgodnie z art. 174 Kodeks pracy pracodawca może udzielić pracownikowi takiego urlopu na jego wniosek.
W czasie urlopu bezpłatnego stosunek pracy nadal trwa, jednak pracownik nie wykonuje obowiązków służbowych i nie otrzymuje wynagrodzenia. Okres ten nie jest także wliczany do stażu pracy, od którego zależą niektóre uprawnienia pracownicze.
Kara pieniężna za naruszenie obowiązków pracowniczych
Przepisy prawa pracy przewidują również możliwość nałożenia kary pieniężnej na pracownika. Zgodnie z art. 108 Kodeks pracy pracodawca może zastosować taką karę m.in. za naruszenie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia czy stawienie się w pracy w stanie nietrzeźwości.
Kara pieniężna polega na potrąceniu określonej kwoty z wynagrodzenia pracownika. Przepisy ograniczają jednak wysokość takich potrąceń.
Choroba pracownika, świadczenie może być niższe
W przypadku choroby pracownik nie zawsze otrzymuje pełne wynagrodzenie. Zgodnie z art. 92 Kodeks pracy w okresie niezdolności do pracy pracownik otrzymuje wynagrodzenie chorobowe finansowane przez pracodawcę.
W większości przypadków wynosi ono 80 proc. podstawy wynagrodzenia. Po upływie określonego czasu wypłacany jest zasiłek chorobowy, który również często wynosi 80 proc. wynagrodzenia. W efekcie dochody pracownika w czasie choroby mogą być niższe niż standardowa pensja.
Niepełny miesiąc pracy, wynagrodzenie proporcjonalne do czasu pracy
Ostatnią sytuacją jest nieprzepracowanie pełnego miesiąca pracy. Może to mieć miejsce np. wtedy, gdy pracownik rozpoczyna zatrudnienie w trakcie miesiąca lub kończy pracę przed jego zakończeniem.
W takim przypadku wynagrodzenie oblicza się proporcjonalnie do liczby przepracowanych dni lub godzin. Pracownik otrzymuje więc tylko część miesięcznej pensji odpowiadającą rzeczywistemu czasowi pracy.
