Szkoła to jedno z miejsc, w których nadal zwyczaj bywa ważniejszy od przepisów prawa. Pewne rzeczy dzieją się w nich, bo tak było zawsze i wszyscy już się do tego przyzwyczaili. Tymczasem to zwyczajowe postępowanie jest często sprzeczne z obowiązującymi przepisami. A co gorsza, mimo że jest to powszechnie wiadome, to właśnie tego rodzaju postępowanie najtrudniej zmienić
Te pieniądze należą się nauczycielom, ale muszą spełniać warunki
Istnieje powszechne przekonanie, że świadczenie urlopowe, które przysługuje nauczycielom na podstawie przepisów ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela jest odpowiednikiem, czy nawet zastępcą tzw. wczasów pod gruszą. W wielu szkołach, w których wczasy pod gruszą są przyznawane, nauczyciele są wprost informowani o tym, że nie mają prawa ubiegać się o przyznanie im wczasów pod gruszą. Takie twierdzenie jest jednak nieprawdziwe, o czym co najmniej od kilku lat głośno mówi się i pisze w przestrzeni publicznej.
Świadczenie urlopowe wypłaca się nauczycielom co rok, z środków pochodzących z odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych. Ustawodawca określił w przepisach jego wysokość – jest ona równa wysokości odpisu podstawowego, o którym mowa w przepisach o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, ustalonego proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy i okresu zatrudnienia nauczyciela w danym roku szkolnym. Jak z tego wynika, świadczenie to nie ma charakteru socjalnego i przysługuje każdemu nauczycielowi w takiej samej wysokości, niezależnie od tego, jaka jest jego sytuacja życiowa, rodzinna, czy materialna. Oczywiście przelewy, które trafiają na konta poszczególnych osób mogą mieć różną wysokość, w zależności od tego, w jakim wymiarze nauczyciel jest zatrudniony i czy przepracuje w szkole cały rok, jednak co do zasady podstawowa kwota stanowiąca punkt wyjścia dla obliczeń, które należy poczynić, jest dla każdego taka sama.
Nie można odmówić przyjęcia wniosku o wypłatę z ZFŚS, gdy składa go osoba uprawniona
Jak wynika z przepisów ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, osobami uprawnionymi do korzystania z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych są pracownicy, ich rodziny, emeryci i renciści – czyli byli pracownicy i ich rodziny oraz inne osoby, którym pracodawca przyznał w regulaminie prawo korzystania ze świadczeń socjalnych finansowanych z funduszu. Choć szczegółowe zasady i warunki korzystania z usług i świadczeń finansowanych z ZFŚS oraz zasady przeznaczania pochodzących z niego środków na poszczególne cele i rodzaje działalności socjalnej określa pracodawca w obowiązującym w danym zakładzie regulaminie, to należy pamiętać o tym, że jego zapisy nie mogą być sprzeczne z postanowieniami ustawy, a regulacje stworzone przez pracodawcę nie mogą wykraczać poza delegację ustawową. To zaś oznacza, że pracodawca nie jest uprawniony do wykluczenia z grupy osób uprawnionych do świadczeń jednej grupy pracowników – nauczycieli. Jeżeli więc w danym zakładzie pracy, w tym wypadku w szkole, przewidziano w regulaminie ZFŚS takie świadczenie, jak wczasy pod gruszą, to nauczyciele, tak samo, jak inni pracownicy tego zakładu, mają prawo ubiegać się o jego przyznanie. Kryterium, które może przesądzić o tym, że świadczenie nie zostanie im przyznanie jest wyłącznie kryterium socjalne, czyli ich sytuacja życiowa, rodzina i materialna, a w konsekwencji, dyrektor placówki nie może odmówić przyjęcia wniosku osoby uprawnionej.
Czy wypłata świadczenia urlopowego odbiera nauczycielowi prawo do wczasów pod gruszą?
Przyznanie świadczenia urlopowego nie zamyka nauczycielom drogi do złożenia wniosku o wypłatę wczasów pod gruszą. Twierdzenie, że nauczyciele nie mają takiego prawa, jest nieprawdziwe.
Kto jest uprawniony do korzystania z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych?
Osobami uprawnionymi do korzystania z ZFŚS są pracownicy, ich rodziny, emeryci i renciści – czyli byli pracownicy i ich rodziny oraz inne osoby wskazane przez pracodawcę w regulaminie.
Czy dyrektor szkoły może odmówić przyjęcia od nauczyciela wniosku o wczasy pod gruszą?
Jeżeli w regulaminie ZFŚS przewidziano wypłatę świadczenia na rzecz wypoczynku nazywanego potoczeni wczasami pod gruszą, nauczyciele mają prawo ubiegać się o jego przyznanie, a dyrektor placówki nie może odmówić przyjęcia wniosku od osoby uprawnionej.
Podstawa prawa
art. 53 ust. 1a ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (j.t. Dz.U. z 2026 r. poz. 515)
art. 2, art. 5, art. 8 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (j.t. Dz.U. z 2024 r. poz. 288)
Specjalizuje się w tematyce prawa pracy i podatków ze szczególnym uwzględnieniem specyfiki jednostek budżetowych. Dłuższe: W latach 1998–2017 związana z Wolters Kluwer Polska, a od 2017 r. z Grupą INFOR. Autorka artykułów o tematyce prawnej publikowanych zarówno w periodykach, jak i serwisach internetowych (infor.pl, forsal.pl, gazetprawna.pl, dziennik.pl).
