Główny Inspektor Pracy Janusz Krasoń zwrócił uwagę, że w przypadku chorób zawodowych nie ma jednego konkretnego zdarzenia, które można łatwo wskazać jako przyczynę problemu. W przeciwieństwie do wypadku przy pracy nie ma nagłego zdarzenia, świadków ani miejsca, które można zabezpieczyć. Skutki niewłaściwych warunków pracy często ujawniają się dopiero po wielu latach.
Czym jest choroba zawodowa?
Choroba zawodowa to schorzenie spowodowane działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy albo sposobem wykonywania obowiązków zawodowych. Jej charakterystyczną cechą jest długi czas rozwoju. Do jej powstania mogą prowadzić m.in.:
- kontakt z substancjami chemicznymi,
- hałas i drgania,
- pyły przemysłowe,
- przeciążenia układu ruchu,
- czynniki biologiczne,
- długotrwały stres i zagrożenia psychospołeczne.
Dlatego rozpoznanie choroby zawodowej często jest efektem wieloletniego procesu, a nie pojedynczego zdarzenia.
Każda choroba zawodowa powinna być sygnałem ostrzegawczym
Tematyka chorób zawodowych była przedmiotem posiedzenia sejmowej Rady Ochrony Pracy. Dyskusja dotyczyła m.in. monitorowania zdrowia pracowników, zasad rozpoznawania chorób zawodowych, ochrony zdrowia psychicznego oraz działań profilaktycznych w miejscu pracy.
Zdaniem Państwowej Inspekcji Pracy każdy przypadek choroby zawodowej powinien skłaniać do analizy warunków pracy. Należy sprawdzić:
- czy zagrożenia zostały wcześniej prawidłowo zidentyfikowane,
- czy ocena ryzyka zawodowego była przeprowadzona właściwie,
- czy pracodawca zastosował wszystkie dostępne środki ochrony.
Jeżeli odpowiedź na te pytania jest negatywna, może to oznaczać, że system ochrony zdrowia pracowników nie zadziałał prawidłowo.
Obowiązki pracodawcy w zakresie ochrony zdrowia pracowników
Pracodawca ma obowiązek zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy oraz podejmować działania ograniczające ryzyko wystąpienia chorób zawodowych. Do podstawowych obowiązków pracodawcy należą m.in.:
- przeprowadzanie oceny ryzyka zawodowego,
- informowanie pracowników o zagrożeniach,
- stosowanie środków ochrony zbiorowej i indywidualnej,
- kierowanie pracowników na badania profilaktyczne,
- eliminowanie lub ograniczanie czynników szkodliwych.
Ważne
Ochrona zdrowia pracowników nie powinna ograniczać się wyłącznie do reagowania na skutki problemów. Kluczowe znaczenie ma profilaktyka i wcześniejsze wykrywanie zagrożeń.
W praktyce inspekcyjnej często wskazuje się, że choroba zawodowa jest szczególnym rodzajem zdarzenia związanego z pracą. Podobnie jak wypadek przy pracy wiąże się ona z:
- wykonywaniem obowiązków zawodowych,
- występowaniem przyczyny zewnętrznej,
- negatywnym skutkiem dla zdrowia pracownika.
Różnica polega jednak na tym, że choroba zawodowa nie ma charakteru nagłego. Jej skutki mogą być równie poważne – prowadzić do ograniczenia zdolności do pracy, długotrwałego leczenia, a nawet konieczności zmiany zawodu. Dla pracownika i jego rodziny konsekwencje choroby zawodowej mogą oznaczać podobne problemy jak po ciężkim wypadku: utratę zdrowia, pogorszenie sytuacji finansowej oraz trudności w dalszym funkcjonowaniu zawodowym.
PIP kontroluje zakłady pracy pod kątem zagrożeń
Państwowa Inspekcja Pracy prowadzi kontrole w zakładach różnych branż, szczególnie tam, gdzie występuje zwiększone ryzyko narażenia pracowników na szkodliwe czynniki. W działaniach kontrolnych wykorzystywane są m.in. dane dotyczące chorób zawodowych zgromadzone w Centralnym Rejestrze Chorób Zawodowych. Kontrole PIP mają na celu nie tylko wykrywanie naruszeń przepisów prawa pracy, ale również:
- ograniczanie zagrożeń,
- wskazywanie pracodawcom dobrych praktyk,
- wspieranie działań profilaktycznych,
- poprawę bezpieczeństwa pracy.
„Wizja Zero” – cel: brak wypadków i chorób zawodowych
Działania prewencyjne Państwowej Inspekcji Pracy wpisują się w międzynarodową koncepcję „Wizji Zero”, zgodnie z którą możliwe jest stworzenie środowiska pracy wolnego od śmiertelnych wypadków i chorób zawodowych prowadzących do skrócenia życia pracowników. Osiągnięcie tego celu wymaga współpracy pracodawców, pracowników, instytucji kontrolnych oraz edukacyjnych.
Profilaktyka chorób zawodowych jest kluczowa
Choroby zawodowe są jednym z najpoważniejszych wyzwań związanych z bezpieczeństwem pracy, ponieważ ich skutki często pojawiają się dopiero po długim czasie. Regularna ocena ryzyka zawodowego, monitorowanie zdrowia pracowników i szybkie reagowanie na zagrożenia pozwalają ograniczyć ryzyko utraty zdrowia.
Jak podkreśla Państwowa Inspekcja Pracy, skuteczna ochrona pracowników zaczyna się nie wtedy, gdy pojawi się choroba, ale dużo wcześniej – na etapie zapobiegania.
Źródło: PIP
