Ambitny plan budowy w Polsce potężnych elektrowni atomowych oraz reaktorów „kieszonkowych” (SMR) to najlepszy sposób na porzucenie węgla i zaoszczędzenie przez gospodarkę gigantycznych wydatków na kupno uprawnień do emisji CO2. Ale zanim zostaną wbite pierwsze łopaty pod wielkie i mniejsze budowy, warto pomyśleć o tym, jak nie powtórzyć błędów Finlandii – żeby polski atom nie stał się finansową studnią bez dna.
Kwiecień 2023 r. przejdzie do historii energetyki w Unii Europejskiej. W Niemczech wyłączono ostatnie siłownie jądrowe (choć z powodu wojny w Ukrainie ich żywot nieco wydłużono), których przyszłość została politycznie pogrzebana przez zielone lobby w 2011 r. ze strachu przed skutkami katastrofy podobnej do Fukushimy i w związku z obawami dotyczącymi składowania odpadów radioaktywnych. Koniec atomu w Niemczech zbiegł się – przypadkowo – z oddaniem do użytku bloku atomowego w fińskiej elektrowni Olkiluoto.
Zatem mamy dwa państwa unijne i dwa różne podejścia do atomu: jedno zamyka siłownie, choć mogłyby jeszcze spokojnie przez lata pracować, drugie zaś otwiera najnowocześniejszą oraz największą elektrownię jądrową w Europie. To dowód na wewnątrzunijny dysonans w polityce energetycznej i klimatycznej, który ma wpływ także na inne państwa Wspólnoty, w tym Polskę, która właśnie ostro przygotowuje się do tego, by być największym placem budowy atomówek w Europie. Nasz przykład może stać się przełomem też dla całej UE, mimo niemieckiego „nein” dla energetyki jądrowej, w postrzeganiu znaczenia tej zeroemisyjnej technologii dla zapewnienia sobie przez państwa niezależności energetycznej. I która to technologia spełnia także warunki ambitnej polityki klimatycznej, czyli eliminacji spalania węgla (z czym także Niemcy nadal mają problem).
Na razie w Polsce mamy propagandowe podbijanie bębenka w sprawie atomu – a to kolejne deklaracje rządu o planowanych inwestycjach, a to spółek Skarbu Państwa w konsorcjach z inwestorami prywatnymi z kraju i zagranicy. Można odnieść wrażenie, że prąd z reaktorów jest w zasięgu naszych rąk i wystarczy naciśnięcie przycisku przez jednego wszechmocnego polityka, aby popłynął do naszych gniazdek. Nic bardziej mylnego. Można iść o zakład, że nasza droga do atomu będzie długa oraz wyboista, bardzo kosztowna, pełna finansowych i technologicznych niespodzianek. Dlaczego można to przewidywać w ciemno? Wystarczy spojrzeć na doświadczenia państw, które zdecydowały się na uruchomienie elektrowni jądrowych, aby zrozumieć, jak ogromne jest to wyzwanie.
