Subskrybuj nas na Youtube
Zapisz się na newsletter
Analiza najnowszych danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za rok 2025 roku rzuca nowe światło na zaangażowanie mężczyzn w opiekę nad dziećmi. Choć ogólny odsetek ojców pobierających zasiłek macierzyński utrzymuje się na stabilnym poziomie, to wewnątrz struktury poszczególnych świadczeń zachodzą dynamiczne przesunięcia. Coraz wyraźniej widać, że polscy ojcowie chętniej decydują się na dłuższe formy opieki, co jest bezpośrednim efektem wdrożenia unijnych przepisów dotyczących równowagi między życiem zawodowym a prywatnym.
Nowy model podziału opieki w świetle danych ZUS
Zestawienie statystyk za 2024 i 2025 rok pozwala zauważyć istotną transformację w zachowaniach rodziców. W 2025 roku mężczyźni stanowili 33,4 proc. ogółu osób korzystających z zasiłków macierzyńskich, co jest wynikiem zbliżonym do roku poprzedniego. Przełomowa zmiana dotyczy jednak urlopu rodzicielskiego. Udział ojców w tej kategorii wzrósł skokowo z 12,3 proc. w 2024 roku do 16,7 proc. w roku 2025. Fakt, że tak wyraźny wzrost nastąpił w obliczu ogólnego spadku liczby urodzeń, stanowi dobitny dowód na rosnącą świadomość ojców oraz ich chęć aktywnego uczestnictwa w wychowaniu potomstwa od najwcześniejszych etapów życia.
Urlop ojcowski jako indywidualny przywilej mężczyzny
W polskim systemie prawnym urlop ojcowski pozostaje niezbywalnym i samodzielnym prawem każdego pracującego ojca, w tym także ojców adopcyjnych. Jest to uprawnienie osobiste, którego nie można cedować na matkę dziecka. Świadczenie to można wykorzystać w wymiarze do dwóch tygodni, nie później jednak niż do ukończenia przez dziecko pierwszego roku życia. W przypadku adopcji termin ten wynosi 12 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku o przysposobieniu, przy czym granica wieku dziecka to 14 lat. Ojcowie mają elastyczność w planowaniu tego czasu - mogą odebrać go w całości lub podzielić na dwa tygodniowe bloki. Istotnym aspektem finansowym jest fakt, że zasiłek za ten okres wynosi pełne 100 proc. podstawy wymiaru. Aby skorzystać z tego prawa, wystarczy złożyć wniosek u pracodawcy najpóźniej na 7 dni przed planowaną przerwą w pracy.
Wydłużony urlop rodzicielski i nowoczesne zasady jego podziału
Nowelizacja Kodeksu pracy, która weszła w życie w kwietniu 2023 roku, znacząco zmodyfikowała ramy czasowe urlopu rodzicielskiego. Obecnie rodzice jednego dziecka mają do dyspozycji 41 tygodni, a w przypadku narodzin wieloraczków - 43 tygodnie. Jeszcze korzystniejsze warunki przygotowano dla opiekunów dzieci posiadających zaświadczenie "Za życiem", gdzie wymiar ten może sięgać odpowiednio 65 lub 67 tygodni. Kluczowym elementem nowej struktury jest zasada, według której 9 tygodni urlopu jest przypisanych wyłącznie jednemu rodzicowi bez możliwości transferu na drugiego. Mechanizm ten, znany jako "użyj lub strać", ma na celu stymulowanie ojców do przejmowania części obowiązków opiekuńczych. Podczas gdy tymi 9 tygodniami rodzice nie mogą się wymieniać, pozostałą pulą (23 lub 25 tygodni) mogą dysponować dowolnie, dopasowując podział do potrzeb rodziny.
Aspekty finansowe i procedury wnioskowania o świadczenia
Wysokość wsparcia finansowego podczas urlopu rodzicielskiego zależy od momentu złożenia dokumentów. Standardowo za okres 9 tygodni nieprzenoszalnej części przysługuje zasiłek w wysokości 70 proc. podstawy wymiaru. Jeżeli jednak matka złoży kompleksowy wniosek o zasiłek za okres macierzyńskiego i rodzicielskiego w ciągu 21 dni po porodzie, wysokość świadczenia może wynieść 81,5 proc. Proces wnioskowania wymaga zachowania 21-dniowego terminu przed rozpoczęciem urlopu. Przepisy umożliwiają również wcześniejszy powrót do aktywności zawodowej, co wymaga zgody pracodawcy i zachowania analogicznego okresu wypowiedzenia przy rezygnacji z części urlopu. Całość świadczenia można wykorzystać jednorazowo lub w maksymalnie pięciu częściach, aż do końca roku, w którym dziecko skończy 6 lat.
Wpływ dyrektywy work-life balance na polskie społeczeństwo
Wdrożenie unijnej dyrektywy miało na celu nie tylko aktywizację ojców, ale również wsparcie kobiet w płynniejszym powrocie na rynek pracy po przerwie związanej z macierzyństwem. Statystyki ZUS potwierdzają, że wprowadzone mechanizmy przynoszą zamierzone efekty. Nowe regulacje, a zwłaszcza wprowadzenie kwoty urlopu zastrzeżonej tylko dla jednego rodzica, realnie modyfikują model funkcjonowania polskich rodzin. Obserwowany trend wskazuje na trwałą zmianę kulturową, w której opieka nad dzieckiem staje się wspólnym fundamentem obojga rodziców, a nie wyłączną domeną kobiet.
