Obecnie obowiązujący wymiar urlopu wypoczynkowego
Każdemu pracownikowi przysługuje coroczny, nieprzerwany i płatny urlop wypoczynkowy. Obecnie wymiar urlopu zależy od stażu pracy:
- 20 dni – gdy staż pracy jest krótszy niż 10 lat,
- 26 dni – gdy staż pracy wynosi co najmniej 10 lat.
Osoba, która dopiero zaczęła pracę, zyskuje prawo do urlopu z każdym przepracowanym miesiącem, w wymiarze 1/12 rocznego urlopu, który przysługiwałby jej po roku pracy.
Do stażu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się także poprzednie okresy zatrudnienia – niezależnie od przerw czy przyczyn rozwiązania umowy
Gdy ktoś pracuje jednocześnie w dwóch lub więcej miejscach, liczy się również czas poprzedniego zatrudnienia przypadający przed nawiązaniem kolejnej umowy.
Poza stażem pracy, do okresu, od którego zależy wymiar urlopu, zaliczane są też lata nauki, ale tylko za jeden okres edukacji (nie sumuje się ich). Do okresu urlopowego wlicza się:
- zasadniczą szkołę zawodową – maksymalnie 3 lata,
- średnią szkołę zawodową – maksymalnie 5 lat,
- średnią szkołę zawodową dla absolwentów szkół zasadniczych – 5 lat,
- liceum ogólnokształcące – 4 lata,
- szkołę policealną – 6 lat,
- studia wyższe – 8 lat.
Urlop powinien być wykorzystany zgodnie z planem ustalonym z pracodawcą. Może być podzielony na części, ale przynajmniej jedna z nich musi trwać minimum 14 kolejnych dni kalendarzowych.
Niewykorzystany urlop przechodzi na kolejny rok, ale należy go odebrać najpóźniej do 30 września następnego roku. Ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop przysługuje tylko w przypadku rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy. W takim przypadku, pracownik otrzymuje wynagrodzenie takie, jakie otrzymałby, gdyby w tym czasie pracował, a zmienne składniki pensji oblicza się na podstawie średniego wynagrodzenia z ostatnich 3 miesięcy.
Urlop na żądanie. Czy pracodawca może odmówić?
Pracodawca nie może odmówić pracownikowi tzw. urlopu na żądanie. Wynika to wprost z art. 167² Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem, pracownik ma prawo do 4 dni urlopu na żądanie w roku kalendarzowym. Nie są to jednak dodatkowe dni wolne, lecz część przysługującego urlopu wypoczynkowego (20 lub 26 dni rocznie). Aby skorzystać z urlopu na żądanie, pracownik musi poinformować pracodawcę najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy. Kodeks pracy nie nakazuje podawania przez pracownika powodu wzięcia urlopu na żądanie. Pracodawca nie może uzależniać jego przyznania od "ważnego powodu".
Pracodawca nie może wymagać od pracownika dyspozycyjności ani odbierania służbowego telefonu w trakcie urlopu wypoczynkowego. Wynika to wprost z art. 152 Kodeksu pracy, który daje pracownikowi prawo do nieprzerwanego wypoczynku. Tak samo orzekł Sąd Najwyższy, uznając, że wymuszanie na pracowniku gotowości do pracy lub wykonywania obowiązków podczas urlopu jest zaprzeczeniem istoty wypoczynku.1
Zgodnie z art. 167 § 1 Kodeksu pracy, pracodawca może odwołać pracownika z urlopu tylko w wyjątkowych, nieprzewidzianych wcześniej okolicznościach. W takiej sytuacji musi jednak zwrócić pracownikowi koszty poniesione bezpośrednio w związku z odwołaniem – np. koszty paliwa, biletów lotniczych czy rezerwacji hotelu.
Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. 2025 poz. 277)
