Ustawa ma uporządkować przepisy dotyczące uczniów
Przyjęta przez Sejm ustawa przenosi katalog praw i obowiązków ucznia na poziom ustawowy. Obecnie wiele regulacji funkcjonuje głównie w statutach szkół oraz rozproszonych przepisach prawa oświatowego.
Ministerstwo Edukacji Narodowej argumentuje, że nowe rozwiązania mają ograniczyć problemy interpretacyjne oraz ujednolicić zasady obowiązujące w placówkach oświatowych.
Ustawa obejmuje m.in. kwestie:
- praw ucznia,
- obowiązków szkolnych,
- zasad nakładania kar,
- procedur odwoławczych,
- usprawiedliwiania nieobecności,
- funkcjonowania rzeczników praw uczniowskich.
Zmienią się zasady usprawiedliwiania nieobecności
Jedną z istotniejszych zmian jest wprowadzenie obowiązku wskazywania przyczyny nieobecności ucznia.
Jednocześnie przepisy mają chronić prywatność uczniów i rodziców. Szkoły nie będą mogły żądać ujawniania nadmiernych ani wrażliwych danych.
MEN pozostawiło placówkom autonomię w zakresie:
- terminu składania usprawiedliwień,
- formy ich przekazywania,
- organizacji procedur wewnętrznych.
Resort podkreśla, że celem zmian jest uporządkowanie praktyk, które obecnie różnią się pomiędzy szkołami.
Rzecznicy praw uczniowskich później niż planowano
W toku prac legislacyjnych złagodzono część rozwiązań budzących największe obawy środowiska dyrektorskiego.
Dotyczy to przede wszystkim obowiązkowego powoływania szkolnych rzeczników praw uczniowskich. Termin wejścia tego obowiązku przesunięto na 1 września 2028 r.
Do tego czasu tworzenie stanowisk rzeczników w szkołach będzie dobrowolne.
Docelowo system ochrony praw uczniowskich ma obejmować:
- Krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich,
- wojewódzkich rzeczników działających przy kuratoriach,
- fakultatywnych rzeczników samorządowych,
- szkolnych rzeczników praw uczniowskich.
MEN wycofało się z części formalnych procedur
Zmiany objęły również przepisy dotyczące kar uczniowskich.
Pierwotnie projekt zakładał bardziej rozbudowane procedury odwoławcze. Ostatecznie Sejm zdecydował o wyłączeniu większości kar spod pełnego trybu administracyjnego.
Pełna procedura administracyjna będzie dotyczyć wyłącznie:
- skreślenia ucznia z listy,
- przeniesienia do innej szkoły.
To rozwiązanie było jednym z postulatów zgłaszanych przez dyrektorów szkół oraz organizacje oświatowe, które ostrzegały przed nadmiernym wzrostem biurokracji.
Krótsze przechowywanie informacji o karach
Nowe przepisy skracają także okres przechowywania informacji o nałożonych karach. Po zmianach dane mają być przechowywane przez rok, a nie jak dotychczas, przez trzy lata.
Ministerstwo wskazuje, że zmiana została wprowadzona po uwagach organizacji młodzieżowych.
Obowiązkowe rady szkół dopiero od 2028 r.
Ustawa przewiduje również obowiązek tworzenia rad szkół i placówek w szkolnictwie publicznym. Także ten obowiązek został jednak odroczony do września 2028 r.
Z wymogu wyłączono placówki niepubliczne. MEN argumentuje, że rozwiązanie uwzględnia specyfikę organizacyjną tego sektora.
Około 700 uwag w konsultacjach społecznych
Ministerstwo Edukacji Narodowej podkreśla, że projekt był przedmiotem szerokich konsultacji społecznych. Według resortu zgłoszono około 700 uwag i opinii, z których część została uwzględniona w finalnej wersji ustawy. Przeprowadzono również ankiety wśród uczniów i nauczycieli za pośrednictwem Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej.
Jak podaje MEN:
- 46,65 proc. respondentów oceniło projekt pozytywnie,
- 13,76 proc. negatywnie,
- pozostali nie mieli zdania.
Wśród nauczycieli odsetek ocen pozytywnych był nieco wyższy.
Szkoły będą musiały dostosować procedury
Nowe przepisy oznaczają dla szkół konieczność aktualizacji statutów i procedur wewnętrznych.
Placówki będą musiały dostosować m.in.:
- regulacje dotyczące kar,
- zasady usprawiedliwiania nieobecności,
- procedury ochrony praw ucznia,
- organizację organów szkolnych.
Choć MEN przekonuje, że ustawa ma uporządkować system i ograniczyć niejasności, część środowiska oświatowego nadal wskazuje na ryzyko wzrostu obowiązków organizacyjnych i administracyjnych po stronie szkół.
FAQ
Co zakłada ustawa o prawach i obowiązkach ucznia?
Ustawa porządkuje prawa i obowiązki uczniów oraz wprowadza jednolite zasady dotyczące kar, usprawiedliwień i ochrony praw uczniowskich.
Czy zmienią się zasady usprawiedliwiania nieobecności?
Tak. Konieczne będzie wskazanie przyczyny nieobecności, ale szkoły zachowają autonomię w zakresie procedur.
Kiedy szkoły będą musiały powołać rzecznika praw uczniowskich?
Obowiązek ma wejść w życie od 1 września 2028 r.
Czy procedury karania uczniów będą bardziej formalne?
Nie. Większość kar została wyłączona spod pełnej procedury administracyjnej.
Jak długo szkoły będą przechowywać informacje o karach?
Po zmianach okres ten zostanie skrócony z trzech lat do jednego roku.
Czy rady szkół będą obowiązkowe?
Tak, ale wyłącznie w szkołach publicznych i dopiero od 2028 r.
