Worki na odpady w nowym kolorze (fioletowym) już powinny trafić do gospodarstw domowych. Jakie śmieci do nich wrzucać?

Odpady komunalne i ich selektywne zbieranie. Podstawa prawna

Zgodnie z przepisami ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach, odpady komunalne obejmują śmieci wytwarzane w gospodarstwach domowych, a także te pochodzące od innych podmiotów, o ile swoim składem i charakterem przypominają odpady domowe. Do tej kategorii zalicza się m.in. papier i karton, szkło, metale, plastik, bioodpady, drewno, tekstylia, różnego rodzaju opakowania, zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny, baterie oraz akumulatory, a także odpady wielkogabarytowe, takie jak meble czy materace. Jednocześnie ustawodawca wyraźnie wyłącza z grupy odpadów komunalnych śmieci pochodzące z działalności produkcyjnej, rolniczej, leśnej i rybackiej, a także odpady ze zbiorników bezodpływowych, kanalizacji i oczyszczalni ścieków, pojazdy wycofane z użytkowania oraz odpady budowlane i rozbiórkowe.

Organizacja systemu odbioru odpadów komunalnych od mieszkańców należy do podstawowych obowiązków gminy. Zgodnie z ustawą z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, samorządy są zobowiązane do zapewnienia selektywnej zbiórki odpadów komunalnych. Segregacja ta musi obejmować co najmniej papier, metale, tworzywa sztuczne, szkło, opakowania wielomateriałowe oraz bioodpady. Przepisy nakładają również na gminy obowiązek tworzenia punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych, w których – poza podstawowymi frakcjami – mieszkańcy mogą oddawać m.in. odpady niebezpieczne, przeterminowane leki i środki chemiczne, zużyte baterie i akumulatory, sprzęt elektryczny i elektroniczny, meble oraz inne odpady wielkogabarytowe, zużyte opony, a także odpady budowlane i rozbiórkowe pochodzące z gospodarstw domowych.

Od 1 stycznia 2025 r., na podstawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/851 z 30 maja 2018 r., nowelizującej dyrektywę 2008/98/WE w sprawie odpadów, wprowadzono odrębną kategorię odpadów obejmującą tekstylia. W konsekwencji od tego momentu punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych mają obowiązek przyjmować również zużytą odzież oraz inne wyroby tekstylne.

Polska, wdrażając do krajowego prawa unijne przepisy, zdecydowała się na wariant podstawowy. W praktyce oznacza to, że w większości gmin mieszkańcy nie zostali wyposażeni w dodatkowe pojemniki ani worki przeznaczone specjalnie na nową frakcję odpadów, jaką są tekstylia.

Podobnie jak dotychczas, właściciele nieruchomości realizują obowiązek selektywnej zbiórki odpadów powstających na ich posesjach na podstawie rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z 10 maja 2021 r. w sprawie sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów (Dz.U. 2021 poz. 906) oraz lokalnych regulaminów utrzymania czystości i porządku. Do dyspozycji mieszkańców pozostają pojemniki lub worki w standardowych kolorach:

• niebieskim – przeznaczonym na papier, taki jak pocięte kartony i tektura, katalogi, ulotki, czasopisma, papier szkolny i biurowy, zadrukowane kartki, zeszyty, książki, papier pakowy, papierowe torby oraz wytłoczki po jajkach;
• żółtym – służącym do zbiórki metali i tworzyw sztucznych, m.in. butelek PET, kartonów po sokach i mleku, opakowań po środkach czystości i kosmetykach, folii, puszek, kapsli i metalowych zakrętek;
• zielonym – przeznaczonym na szkło, czyli szklane butelki po napojach i żywności, słoiki oraz butelki po kosmetykach;
• brązowym – do bioodpadów, takich jak roślinne resztki kuchenne, obierki i skórki warzyw oraz owoców, fusy po kawie i herbacie, trawa, liście i drobne gałęzie;
• czarnym – na odpady zmieszane, obejmujące m.in. zwierzęce resztki kuchenne, mięso, kości, skorupki jaj, pieluchy jednorazowe, zabrudzony papier, ceramikę, odchody zwierzęce oraz wystudzony popiół.

Nowy kolor worków na odpady (fioletowy). Są w nich zbierane tekstylia

Obowiązujące regulacje nie zobowiązują gmin do wyposażania mieszkańców w oddzielne pojemniki ani nawet worki przeznaczone do zbiórki tekstyliów. W praktyce oznacza to, że dla wielu osób jedyną możliwością pozbycia się takich odpadów pozostaje samodzielne dostarczenie ich do PSZOK-u. Dla seniorów, osób z niepełnosprawnościami czy tych, które nie dysponują samochodem, bywa to uciążliwe, a niekiedy wręcz trudne do zrealizowania. Z tego powodu część samorządów podejmuje własne inicjatywy, aby ułatwić mieszkańcom oddawanie niepotrzebnej odzieży i innych tekstyliów. Takie lokalne rozwiązania mogą stać się inspiracją także dla innych gmin.

Przykładem są Kielce, gdzie w październiku 2025 roku wystartowała miejska zbiórka tekstyliów. Miasto planuje dostarczać mieszkańcom, spółdzielniom oraz wspólnotom mieszkaniowym specjalne fioletowe worki przeznaczone wyłącznie na zużyte tekstylia.

Od października na ulicach Kielc pojawia się także „Odrzutowóz”, czyli mobilny punkt odbioru tekstyliów.

Przedstawiciele miasta podkreślili, że:

• zbiórka przeznaczona jest wyłącznie dla osób, które płacą za odbiór odpadów w Kielcach,
• każde gospodarstwo domowe może oddać raz na kwartał jeden worek o pojemności 120 litrów,
• oddawana odzież musi być sucha, czysta i zapakowana w szczelny worek,
• odpady należy oddawać osobiście pracownikowi mobilnego punktu,
• nie są przyjmowane worki uszkodzone ani odzież spleśniała, mokra czy pochodząca z działalności gospodarczej.

Kontenery na odzież zastąpiły Polakom śmietniki, dlatego wkrótce znikną z ulic

Rozwiązania, które realnie ułatwiają gospodarstwom domowym oddawanie zużytych tekstyliów, stają się dziś szczególnie istotne. W przeciwnym razie mieszkańcy próbują radzić sobie na własną rękę, co nie zawsze przynosi dobre skutki. Dobrym przykładem jest sytuacja Polskiego Czerwonego Krzyża, który 31 lipca 2025 roku poinformował o zakończeniu współpracy z firmą Wtórpol – podmiotem odpowiadającym dotąd za logistykę oraz sprzedaż odzieży zbieranej w kontenerach oznaczonych logo PCK.

- Polski Czerwony Krzyż informuje, że jest zmuszony znacznie ograniczyć działania dotyczące zbiórki odzieży używanej do kontenerów ze znakiem PCK ze względu na wypowiedzenie nam przez firmę Wtórpol umów o współpracy. Operator ten odpowiadał za logistykę i sprzedaż zbieranych tekstyliów, z których dochód wspierał nasze działania pomocowe – czytamy w oświadczeniu.

Jako powód zerwania umowy wskazano spadek jakości ubrań trafiających do kontenerów, co bezpośrednio przełożyło się na znaczący wzrost kosztów ich utylizacji. O szczegóły tej decyzji Polska Agencja Prasowa zapytała Mateusza Bolechowskiego, rzecznika prasowego firmy Wtórpol.

- Przyczyną, mówiąc wprost, było to, że nasza wieloletnia, wspólna działalność w ostatnim czasie stała się, niestety, nieopłacalna. Sytuacja zmieniła się po wprowadzeniu nowych regulacji dotyczących segregacji tekstyliów jako odrębnej frakcji odpadów. Zgodnie z obecnymi przepisami od 1 stycznia 2025 r. odpady tekstylne nie mogą być już przez konsumentów wyrzucane do kontenerów z odpadami zmieszanymi, a obowiązek ich przyjmowania mają PSZOK-i. W krótkim czasie znacząco wzrosła ilość odzieży, która trafiała do pojemników, ale wiązało się to z drastycznym pogorszeniem jakości tych ubrań – wyjaśniał Bolechowski.

Efektem tych zmian jest likwidacja aż 28 tysięcy kontenerów na odzież używaną. To ogromny cios dla Polskiego Czerwonego Krzyża, który w samym 2024 roku uzyskał ze sprzedaży ubrań ponad 7 mln zł. Środki te były przeznaczane m.in. na działalność pomocową oraz szkolenia ratowników. Obecnie organizacja ostrzega, że utrata tego źródła finansowania „może poważnie zagrozić realizacji działań statutowych”.

Przeciętny Europejczyk produkuje 11 kg odpadów tekstylnych rocznie

Skala problemu odpadów tekstylnych jest znacznie większa, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Przeciętny mieszkaniec Europy kupuje rocznie około 26 kg ubrań. Eksperci Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) zwracają uwagę, że rosnąca konsumpcja to efekt m.in. dynamicznego rozwoju handlu internetowego, wpływu mediów społecznościowych oraz niskich kosztów wytwarzania tkanin syntetycznych. Kolejne kolekcje pojawiają się w sklepach w coraz krótszych odstępach czasu, a atrakcyjne ceny zachęcają do częstszych zakupów. W konsekwencji konsumenci szybciej pozbywają się rzeczy, których już nie używają.

Z analiz Wspólnego Centrum Badawczego (JRC) wynika, że w 2019 roku łączna masa odpadów tekstylnych – obejmujących odzież, obuwie, tekstylia domowe, wyroby techniczne oraz odpady poprzemysłowe i przedkonsumenckie – osiągnęła 12,6 mln ton. Z tej liczby 10,9 mln ton stanowiły odpady pokonsumenckie, a 1,7 mln ton odpady poprzemysłowe i przedkonsumenckie. Same zużyte ubrania i obuwie odpowiadały za 5,2 mln ton, czyli średnio około 11 kg na jednego mieszkańca Unii Europejskiej rocznie.

Uwzględniając dane GUS, według których pod koniec czerwca 2025 roku Polska liczyła około 37,4 mln mieszkańców, można oszacować, że w skali roku w kraju powstaje ponad 411 tys. ton odpadów tekstylnych.

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1587 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. 1996 nr 132 poz. 622)
• Dyrektywa Parlamentu Europejskiego I Rady (UE) 2018/851 z dnia 30 maja 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2008/98/WE w sprawie odpadów
• Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 10 maja 2021 r. w sprawie sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów (Dz.U. 2021 poz. 906)