Sytuacja finansowa małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce jest dziś bardziej złożona, niż mogłoby wynikać z samych deklaracji przedsiębiorców. Z jednej strony widać stabilizację i powrót popytu, z drugiej – narastającą presję kosztową, rosnące opóźnienia w płatnościach i zwiększającą się skalę zadłużenia. Prezes PragmaGO Tomasz Boduszek podzielił się z nami swoimi obserwacjami. Zwrócił uwagę, że rosnąca liczba niespłaconych zobowiązań, wyraźny wzrost zadłużenia oraz coraz częstsze problemy z płynnością pokazywały, jak wiele przedsiębiorstw funkcjonowało na granicy stabilności. Jednocześnie podkreślił, że coraz więcej firm świadomie zarządzało ryzykiem, zabezpieczało kapitał obrotowy i sięgało po narzędzia finansowe, które pozwalały przetrwać okres niepewności i przygotować się do kolejnego etapu wzrostu.

Kondycja finansowa MŚP na koniec 2025 r.

Jaka jest faktyczna kondycja finansowa MŚP w Polsce pod koniec roku, widziana przez pryzmat danych, a nie deklaracji przedsiębiorców?

Polska pozostaje jednym z najbardziej przedsiębiorczych krajów Unii Europejskiej. Na koniec II kwartału 2025 roku działało tu blisko 2,9 mln aktywnych firm, z czego 99,8% stanowiły małe i średnie przedsiębiorstwa, a mikrofirmy odpowiadały za niemal 96% rynku. Mikroprzedsiębiorstwa generują aż 27,9% PKB, co jest najwyższym udziałem wśród wszystkich kategorii firm. Te liczby pokazują skalę i znaczenie sektora, ale jednocześnie wskazują, że stabilność całej gospodarki w dużej mierze opiera się na podmiotach najbardziej wrażliwych na wstrząsy płynnościowe.

Sektor MŚP pod koniec 2025 r. znalazł się w złożonej sytuacji. Z jednej strony dane makroekonomiczne wskazują na wzrost konsumpcji i inwestycji. Z drugiej strony narastają sygnały napięć finansowych. W III kwartale 2025 roku liczba niespłaconych zobowiązań widniejących w bazie ERIF BIG zwiększyła się o 18% rok do roku, a przeciętny dług przypadający na jedną firmę osiągnął 23,8 tys. zł. Największa część tych zobowiązań wynika z bieżących kosztów prowadzenia działalności, co potwierdza, że presja kosztowa wciąż stanowi jeden z głównych czynników ryzyka dla płynności finansowej MŚP.

Na ten obraz nakłada się także zagrożenie upadłością lub restrukturyzacją. Rosnące zadłużenie oraz opóźnienia płatnicze wskazują na problemy strukturalne sektora, szczególnie w segmencie mikro- i małych firm.

Jednocześnie sektor MŚP mierzy się z istotnymi wyzwaniami na rynku pracy. Polska utrzymuje niską stopę bezrobocia na poziomie 3,2% (we wrześniu 2025 roku według Eurostatu), co na pierwszy rzut oka świadczy o stabilności rynku pracy. Dla wielu MŚP oznacza to jednak konieczność konkurowania o pracowników przy jednoczesnym ograniczaniu marż i utrzymywaniu płynności finansowej.

Równolegle przedsiębiorcy coraz bardziej świadomie reagują na ryzyka płynnościowe. Aby ograniczać zatory płatnicze i ryzyko współpracy z nierzetelnymi kontrahentami, w III kwartale 2025 roku pobrali aż 4,4 mln raportów z bazy ERIF BIG. To pokazuje rosnącą wagę zarządzania ryzykiem i weryfikacji partnerów biznesowych jako elementu codziennego funkcjonowania firm.

Kluczowe dla przetrwania i dalszego wzrostu sektora MŚP będzie połączenie kilku czynników: szybkiej transformacji cyfrowej, dalszej optymalizacji kosztów operacyjnych, efektywnego zarządzania kapitałem obrotowym i jego pozyskiwania oraz umiejętnego korzystania z dostępnych programów wsparcia i funduszy europejskich, w tym KPO.

Które branże MŚP radzą sobie dziś najlepiej, a które są w najtrudniejszej sytuacji?

Wzrost liczby niewypłacalności obserwowany jest we wszystkich branżach. Z danych rynkowych wynika, że najsilniejszą dynamikę notuje budownictwo. Z wyraźnymi wyzwaniami mierzy się także sektor motoryzacyjny, a trudna sytuacja nie omija również branży transportowej. Do głównych przyczyn problemów należą rosnące koszty paliw, energii i wynagrodzeń, nasilona konkurencja ze strony ukraińskich przewoźników oferujących niższe stawki, coraz bardziej szczegółowe regulacje oraz trudności z utrzymaniem płynności finansowej wynikające z niskich marż i opóźnień w płatnościach, które mogą szybko prowadzić do konieczności restrukturyzacji.

Z drugiej strony analitycy prognozują wzrost zarówno konsumpcji, jak i inwestycji. Na tej tendencji powinny skorzystać firmy z takich sektorów jak dystrybucja, sprzedaż detaliczna i handel, w tym e-commerce. Pozytywne perspektywy dotyczą również usług, które rozwijają się wraz z rosnącą konsumpcją i aktywnością inwestycyjną, pokazującą popyt m.in. na IT, usługi prawne, doradcze, zdrowotne, opiekuńcze, czy edukacyjne.

Czy obecne problemy firm mają charakter przejściowy, czy strukturalny?

Obecne problemy firm mają zarówno charakter przejściowy, jak i strukturalny. Do czynników przejściowych należy zaliczyć skutki wcześniejszego szoku inflacyjnego, wzrostu kosztów energii oraz podwyższonych stóp procentowe, które ograniczały dostępność kapitału. Jednocześnie coraz wyraźniej widać wyzwania strukturalne, takie jak niski poziom cyfryzacji części MŚP, czy niedobór pracowników i kompetencji oraz lukę w dostępnie do kapitału obrotowego. Bez rozwiązania tych barier trudno będzie mówić o trwałym wzroście konkurencyjności sektora MŚP w Polsce.

Finansowanie na rozwój, czy utrzymanie płynności?

Czy przedsiębiorcy częściej sięgają po finansowanie na rozwój czy raczej na utrzymanie płynności?

W obliczu wskazanych wyzwań, w szczególności opóźnień w płatnościach i napięć płynnościowych, kapitał obrotowy staje się kluczowym elementem stabilizacji działalności, zwłaszcza w mikro- i małych firmach. Potwierdzają to nasze dane – jako niebankowa instytucja finansowa specjalizująca się w dostarczaniu finansowania obrotowego dla sektora MŚP, w III kwartale 2025 roku odnotowaliśmy wzrost liczby klientów o 33% r/r. Z naszego finansowania korzysta już ponad 23 tys. firm, a jego wartość w analogicznym okresie osiągnęła 2,3 mld zł, co oznacza wzrost o 32% r/r. Pokazuje to, że najmniejsze przedsiębiorstwa coraz wyraźniej dostrzegają korzyści płynące z codziennego korzystania z takich rozwiązań jak pożyczki (w tym embedded finance) oraz faktoring. Jednocześnie bardziej odporne firmy, zwłaszcza z sektora usług i technologii, nadal inwestują w automatyzację, cyfryzację oraz rozwój oferty.

Wyzwania sektora MŚP w 2026 r.

Z jakimi największymi wyzwaniami sektor MŚP wejdzie w przyszły rok?

Wchodząc w kolejny rok, sektor MŚP będzie mierzył się przede wszystkim z koniecznością odbudowy przestrzeni inwestycyjnej przy jednoczesnym zachowaniu płynności finansowej. Kluczowe wyzwania to nadal rosnące koszty pracy, presja regulacyjna, potrzeba dalszej cyfryzacji oraz dostęp do finansowania dopasowanego do realnych cykli biznesowych firm. Nie bez znaczenia pozostaje również niepewność geopolityczna i makroekonomiczna, która wpływa na decyzje zakupowe klientów i ostrożność przedsiębiorców. Firmy, które będą potrafiły elastycznie zarządzać finansami i szybciej adaptować się do zmian rynkowych, mają szansę nie tylko przetrwać, ale także wykorzystać nadchodzące miesiące do wzmocnienia swojej pozycji konkurencyjnej.