Podatek Belki – aktualna stawka i podstawa opodatkowania

Podatek od zysków kapitałowych, potocznie zwany „podatkiem Belki”, został wprowadzony przez rząd Leszka Millera (SLD). Początkowo miał być rozwiązaniem tymczasowym, mającym zwiększyć dochody budżetowe z tytułu PIT w odpowiedzi na trudną sytuację finansową państwa w latach 2001–2002

Podatek od zysków kapitałowych, potocznie zwany „podatkiem Belki”, został wprowadzony przez rząd Leszka Millera (SLD)

Początkowo miał być rozwiązaniem tymczasowym, mającym zwiększyć dochody budżetowe z tytułu PIT w odpowiedzi na trudną sytuację finansową państwa w latach 2001–2002. Powszechnie używana nazwa „podatek Belki” wzięła się od nazwiska Marka Belki, ministra finansów w rządzie Leszka Millera.

W pierwszej wersji był to 20-procentowy zryczałtowany podatek od przychodów (odsetek i innych zysków kapitałowych) z rachunków bankowych oraz innych form oszczędzania i inwestowania środków pieniężnych. Do czasu jego wprowadzenia odsetki od lokat i rachunków bankowych były zwolnione z opodatkowania – z wyjątkiem kont związanych z działalnością gospodarczą.

W 2004 r. podatek „ewoluował”: wprowadzono jednolitą stawkę 19% oraz rozszerzono katalog opodatkowanych dochodów, obejmując nim m.in. papiery wartościowe. Obecnie kwestie te reguluje ustawa o PIT (art. 30a i 30b). Przewiduje ona 19-procentowy zryczałtowany podatek od przychodów z kapitałów pieniężnych, takich jak:

odsetki od pożyczek,
odsetki od papierów wartościowych,
odsetki od lokat i rachunków bankowych (z wyłączeniem kont firmowych),
dywidendy i inne dochody z udziału w zyskach osób prawnych,
dochody z funduszy kapitałowych,
wypłaty z umów ubezpieczenia na życie lub dożycie,
środki wypłacone osobom wskazanym przez zmarłych członków OFE,
dochody członków pracowniczego funduszu emerytalnego,
dochody z likwidacji spółki osobowej lub zmniejszenia udziału kapitałowego, jeśli prowadzą do utraty prawa Polski do opodatkowania przyszłej sprzedaży majątku.

Z kolei art. 30b ustawy nakłada 19-procentowy podatek m.in. na:

sprzedaż papierów wartościowych i instrumentów pochodnych,
sprzedaż udziałów i akcji,
sprzedaż udziałów w spółdzielni,
umorzenie, odkupienie lub wykup tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych.

W styczniu 2024 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministra Finansów o zajęcie stanowiska w sprawie zasadności utrzymywania podatku Belki

Wskazał, że od lat jest on przedmiotem licznych skarg obywateli. Zdaniem wielu Polaków podatek ten utrudnia gromadzenie oszczędności i budowanie kapitału, szczególnie w warunkach wysokiej inflacji. Obywatele postrzegają go wręcz jako swoistą „karę za oszczędzanie”.

Ministerstwo Finansów w odpowiedzi z 6 lutego 2024 r. poinformowało, że prowadzi prace nad rozwiązaniami zwiększającymi skłonność Polaków do oszczędzania poprzez wprowadzenie preferencji podatkowych.

Podatek Belki próbowała znieść Konfederacja – jednak bezskutecznie. Partia zaproponowała projekt ustawy zakładający zwolnienie z podatku od zysków kapitałowych dochodów z obligacji Skarbu Państwa i lokat bankowych do kwoty 100 tys. zł. Autorzy projektu argumentowali, że tak wysoka kwota wolna oznaczałaby faktyczną likwidację podatku dla większości oszczędzających. Projekt został jednak odrzucony już w pierwszym czytaniu 25 grudnia 2024 r.

Po licznych zapowiedziach, Ministerstwo Finansów opublikowało rządowy projekt zwalniający z obowiązku zapłaty podatku Belki

Zaproponowano utworzenie specjalnego konta OKI, które miałoby działać podobnie do IKE, IKZE, OIPE, PPE czy PPK i korzystać ze zwolnienia z podatku od zysków kapitałowych – lecz tylko do określonych limitów.

OKI ma być dobrowolnym, osobistym rachunkiem z możliwością swobodnych wpłat i wypłat. Celem jest zachęcenie obywateli do samodzielnego i długoterminowego inwestowania. Koncepcja została zainspirowana szwedzkim programem kont oszczędnościowo-inwestycyjnych ISK (Investeringssparkonto), wprowadzonym w 2012 r., który stał się jednym z kluczowych elementów szwedzkiej polityki wspierania oszczędności i inwestycji. Szwecja jest dziś wskazywana jako rynek o jednym z najwyższych poziomów inwestycji detalicznych w UE.

Rząd liczy, że nowe rozwiązanie ułatwi obywatelom inwestowanie oraz zwiększy jego efektywność. Aby zachęcić Polaków do otwierania rachunków OKI, proponuje się zwolnienie z podatku od przychodów z kapitałów do kwoty 100 tys. zł – w odniesieniu do aktywów inwestycyjnych takich jak akcje, obligacje czy fundusze. Aktywa oszczędnościowe (lokaty, obligacje oszczędnościowe, gotówka) – mają zostać zwolnione z podatku do kwoty do 25 tys. zł.

Ważne

Część kapitału przekraczająca limity (25 tys. zł w części oszczędnościowej i 100 tys. zł w części inwestycyjnej) będzie nadal opodatkowana – według stawki 0,8–0,9%. Podatek będzie naliczany od sumy wartości przekraczających wskazane progi.

Ministerstwo Finansów liczy na dużą popularność programu – „Chciałbym, żeby w ciągu pierwszych trzech lat do OKI trafiło od 60 do 100 mld zł. Wówczas uznałbym, że program cieszy się dostatecznie dużym zainteresowaniem Polaków” – mówił minister finansów Andrzej Domański w sierpniu tego roku.

Propozycja rządu nie oznacza całkowitej likwidacji podatku Belki – w praktyce jedynie w ograniczonym zakresie umożliwia bezpodatkowe inwestowanie, a w jeszcze mniejszym stopniu oszczędzanie – wszystko nadal pod kontrolą fiskusa.

Ustawę może zawetować prezydent, jeśli uzna, że jego projekt znoszący podatek Belki - lepiej spełni oczekiwania Polaków

Zmiany w podatku Belki zapowiadał również prezydent Karol Nawrocki. W kampanii deklarował, że w pierwszym dniu urzędowania przedstawi projekt ustawy znoszącej ten podatek, przewidującej zwolnienie z opodatkowania zysków kapitałowych do 140 tys. zł rocznie. Projekt ten nie został jednak dotychczas opublikowany. Warto zaznaczyć, że propozycje prezydenta to inicjatywy ustawodawcze wynikające z konstytucyjnych kompetencji głowy państwa, lecz ostateczny kształt reformy zależy od woli większości parlamentarnej.