Zakład Ubezpieczeń Społecznych przed 1999 rokiem nie prowadził indywidualnych kont ubezpieczonych, stąd przy obliczaniu wysokości emerytur, kapitał początkowy (suma składek odprowadzanych na ubezpieczenia emerytalne i rentowe) ustalany jest na podstawie stażu pracy i zarobków. Nie wszyscy byli w stanie udokumentować fakt zatrudnienia i odprowadzania składek, przez co wspomniany kapitał mógł być sporo niższy. Dostarczenie dodatkowych dokumentów może korzystnie wpłynąć na wysokość emerytury.
Od czego zależy wysokość emerytury?
Wysokość emerytury zależy od kwoty zgromadzonych składek odprowadzanych na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Ta jest sumą zwaloryzowanych składek zapisanych na koncie i subkoncie ubezpieczonego oraz zwaloryzowanego kapitału początkowego. Suma ta dzielona jest następnie przez dalsze trwanie życia wyrażone w miesiącach. To dlatego przyszłe emerytury będą niższe - żyjemy dłużej, przez co zgromadzony kapitał musi zostać podzielony przez wyższą liczbę miesięcy.
Znaczenie dla wysokości świadczenia ma również kapitał początkowy: to suma odtworzonych składek, jego wysokość bezpośrednio zależy od okresów składkowych i nieskładkowych przed 1999 r. oraz od dochodu, od którego naliczane były składki na ubezpieczenie społeczne przed 1999 rokiem. Problem w tym, że część obecnych emerytów nie była w stanie udokumentować zatrudnienia, ponieważ zakłady, w których pracowali, upadły. Brak dokumentów często skutkował zaniżeniem świadczenia.
Kto może mieć zaniżoną emeryturę?
Chodzi o osoby, które pracowały przed 1999 rokiem, jednak nie były w stanie udokumentować stażu pracy. Brak dokumentów mógł oznaczać, że ZUS za lata pracy z tamtego okresu przyjął wynagrodzenie zerowe lub minimalne. To znacząco wpłynęło na wysokość obliczonej emerytury.
Przykład
Zaniżone emerytury często dotyczą również kobiet, które przed 1999 rokiem były aktywne zawodowo i wychowywały dzieci do 4. roku życia. Dostarczenie do ZUS dokumentów takich jak odpisy aktów urodzenia także mogą wpłynąć na staż pracy. Okres sprawowania opieki nad dzieckiem (urlop wychowawczy) jest okresem nieskładkowym, który liczy się do stażu emerytalnego.
Jakie dokumenty pozwalają na ponowne obliczenie wysokości emerytury?
Warto rozróżnić dwie rzeczy: pierwsza to ponowne obliczenie kapitału początkowego (w tym celu do ZUS należy złożyć wniosek EKP), druga: ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego (wniosek ERPO). Odnalezienie w domu dokumentów, które pozwolą do stażu pracy sprzed 1999 roku doliczyć okresy zatrudnienia, które nie były brane pod uwagę przez ZUS, może znacząco podnieść wysokość świadczenia. Takim dokumentem może być:
- stary dowód osobisty w formie zielonej książeczki (można znaleźć w nim pieczątki potwierdzające zarówno okresy zatrudnienia jak i wysokość zarobków),
- książeczka zdrowia pracownika,
- legitymacja związkowa,
- legitymacja ubezpieczeniowa, która zawiera wpisy dot. zatrudnienia,
- książeczka wojskowa,
- odpisy aktów urodzenia dzieci,
- dyplom ukończenia studiów, jeśli zostały podjęte przed 1999 r.,
- odnalezione po latach zaświadczenie z nieistniejącego już zakładu pracy (niedostarczone do ZUS).
Okres zatrudnienia mogą potwierdzić także zeznania świadków (np. byłych współpracowników). Dokumenty trzeba dostarczyć do ZUS - organ rentowy nie pozyska ich sam, nawet jeśli dokumentacja płacowa zostanie udostępniona na stronie Archiwum Państwowego.
Ważne
Wniosek EKP można złożyć w dowolnym momencie, jednak trzeba wiedzieć, że ZUS może ponownie obliczyć kapitał początkowy, a następnie już na stałe podnieść wysokość emerytury, jednak nie można liczyć na wyrównanie.
Co się stanie, gdy ponowne obliczenie wysokości emerytury sprawi, że ta będzie niższa?
Na szczęście mniej korzystne przeliczenie wysokości emerytury nie skutkuje obniżeniem świadczenia. Emeryt może jedynie zyskać: dlatego warto dostarczyć do ZUS dokumenty, które w domu zostały odnalezione dopiero po latach. W przypadku, gdy „nowa” emerytura okazałaby się niższa, ZUS będzie wypłacać świadczenie w dotychczasowej wysokości.
Warto wiedzieć, że ponowne ustalenie kapitału początkowego (w przypadku osoby już pobierającej emeryturę) nie poskutkuje automatycznym podwyższeniem świadczenia. Konieczne będzie również złożenie do ZUS wniosku na formularzu ERPO - dopiero wówczas emerytura wzrośnie. Wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego mogą złożyć nie tylko ci, którzy pracowali przed 1999 rokiem. Dotyczy to również osób, które po przejściu na emeryturę kontynuują pracę i odprowadzają składki na ubezpieczenie społeczne.
