Rok więzienia za utrudnianie kontaktu dziecka z drugim rodzicem. Nierealizowanie kontaktów z małoletnim ma być surowo sankcjonowane. Projekt ustawy trafił do Sejmu

Utrudnianie kontaktów z dziećmi - projekt zaostrzający sankcje trafił do Sejmu

8 stycznia 2026 r. grupa posłów Konfederacji z posłem Przemysławem Wiplerem na czele, złożyła do laski marszałkowskiej projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz ustawy – Kodeks wykroczeń. Posłowie proponują dodanie do Kodeksu karnego przepisów wprowadzających karalność czynu polegającego na celowym i uporczywym utrudnianiu lub uniemożliwianiu kontaktu dziecka z osobą, wobec której sąd orzekł o sposobie utrzymywania kontaktów z dzieckiem lub o sposobie sprawowania opieki (alienacja).

Zdaniem posłów utrudnianie kontaktów rodzica z małoletnim dzieckiem stanowi formę przemocy psychicznej.

W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-11 istnieją dwie jednostki chorobowe wynikające z alienacji rodzicielskiej:

• QE52.0 – problem relacji opiekun–dziecko,
• QE52.1 – utrata poczucia miłości rodzicielskiej w dzieciństwie.

Zdaniem autorów projektu, utrudnianie kontaktów lub sprawowania opieki nad małoletnim stanowi najbardziej skrajny przykład alienacji rodzicielskiej. Argumentując potrzebę zmian, posłowie podkreślili, że WHO poważnie rozważała umieszczenie "alienacji rodzicielskiej” jako zaburzenia psychicznego w klasyfikacji ICD-11. Ostatecznie nie doszło jednak do tego. Z przyczyn formalnych uznano, że "alienacja rodzicielska” jest terminem prawnym, a nie medycznym. WHO nie zanegowało jednak samego zjawiska i podkreśliło, że „alienacja” znajduje odzwierciedlenie w wielu jednostkach klasyfikacji WHO (np. QE52.0 i QE52.1).¹

Obecnie rodzic utrudniający kontakty z dzieckiem musi zapłacić karę pieniężną

W aktualnym stanie prawnym, nierealizowanie kontaktów (np. niewydawanie dziecka na kontakty, ale także niepojawianie się rodzica w terminie wyznaczonym na kontakt z dzieckiem), wynikających z orzeczenia sądu, jest w myśl art. 598¹⁵ k.p.c. – zagrożone sankcją pieniężną. Sankcja ta nakładana każdorazowo za każde pojedyncze lub kilkukrotne niezrealizowanie kontaktu i każdorazowo wymaga złożenia stosownego wniosku do sądu rodzinnego. Wysokość sankcji nie jest uregulowana prawnie, lecz powinna uwzględniać sytuację majątkową osoby, przeciwko której kierowane jest postanowienie.

Kwestia wpływania rodziców na zachowanie dzieci a kara pieniężna

Nakładanie na rodziców kary pieniężnych często budzi jednak wiele kontrowersji. Zdarzają się bowiem sytuacje, kiedy dziecko nie chcę mieć kontaktu z drugim rodzicem, a według postanowienia sądu – taki kontakt musi zostać zapewniany. Na ten temat wypowiedział się niedawno Sąd Najwyższy. Sprawa dotyczyła nierealizowania postanowień sądu poprzez nieprzygotowywanie dzieci do kontaktów z ojcem: "Małoletnia córka Z. została przez matkę i jej rodziców wciągnieta w konflikt z ojcem i wyraża niechęć do ojca, boi się go, choć nie uczynił jej żadnej krzywdy. Kontakty córek z ojcem kończą się zazwyczaj wyjściem dzieci z pokoju spotkań."

Kontakt miał się odbywać na terenie Specjalistycznej Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej, w obecności pracownika i bez asysty matki, w każdy piątek przez dwie godziny. Według ojca matka dzieci nie realizowala w ten sposób postanowienia sądu i złożył on wniosek o nakazanie matce zapłaty na jego rzecz 20 tys. zł za dwukrotne naruszenie obowiązków wynikających z wyroku sądu okręgowego.

W odpowiedzi na zarzut matka dzieci powołała się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. TK uznał art. 598¹⁶ § 1 k.p.c., stanowiący o postanowieniu o nakazaniu zapłaty sumy pieniężnej, za częściowo niezgodny z art. 48 ust. 1 zdanie drugie oraz art. 72 ust. 3 Konstytucji RP. Zgodnie z tym orzeczeniem przepis ten stracił moc w zakresie, w jakim obejmuje sytuacje, w których niewłaściwe wykonywanie lub niewykonywanie obowiązków związane jest z zachowaniem dziecka niewywołanym przez osobę, pod której pieczą dziecko się znajduje.² Sąd rejonowy oddalił wniosek ojca.

Sąd Najwyższy: rodzic utrudniający kontakty musi zapłacić karę

W drugiej instancji sąd okręgowy skierował pytanie prawne do Sądu Najwyższego, uznając sprawę za prawnie istotną. Ostatecznie Sąd Najwyższy uznał, że okoliczność, iż rodzic sprawujący pieczę nad dzieckiem nie wypełnia obowiązku kontaktowania się z drugim rodzicem ze względu na postawę dziecka, nie wyłącza możliwości nakazania zapłaty sumy pieniężnej na rzecz rodzica uprawnionego do kontaktów, także wtedy, gdy postawa dziecka wynika z zachowań obojga rodziców.³

Po wejściu w życie nowych przepisów konflikty rodziców o dzieci wejdą na „wyższy poziom”

Utrudnianie kontaktów dziecka z rodzicem (jak pokazuje powyższy przypadek), może praktycznie na każdym możliwym polu stanowić osobną kwestię do rozpatrzenia przez sady. Po ewentualnym wejściu w życie nowych przepisów rodzice, poza sankcjami pieniężnymi, będą mogli wnioskować o ukaranie drugiego rodzica karą pozbawienia wolności.

Według posłów Konfederacji, nader często egzekucja komornicza zasądzonych kwot jest bezskuteczna z uwagi na brak składników majątkowych zobowiązanego, a kumulacja wysokich kwot na koncie zobowiązanego rodzica nie wpływa w żaden sposób na jego postępowanie. Prowadzi to do wniosku, że wprowadzając do Kodeksu karnego przepis spełniający zarówno funkcję represyjną, jak i odstraszającą, należy odrzucić koncepcję sankcjonowania tych zachowań wyłącznie karą pieniężną.

Nowe sankcje za utrudnianie kontaktów z dzieckiem

Posłowie proponują dodanie do ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny przepisu wprowadzającego karalność czynu polegającego na uporczywym utrudnianiu kontaktu rodzica lub innej bliskiej osoby z dzieckiem albo uporczywym utrudnianiu sprawowania opieki nad małoletnim. W projekcie zrezygnowano również z pojęcia „alienacja rodzicielska”, podkreślając, że prawo do kontaktów mają nie tylko rodzice, lecz także dziadkowie oraz inne osoby pozostające w bliskiej relacji i ważne dla dziecka.

Ponadto przewidziano sankcje rónież za niestosowanie się do sposobu utrzymywania kontaktów z małoletnim lub sposobu sprawowania opieki nad małoletnim, orzeczonego przez sąd albo ustalonego w ugodzie. Takie postępowanie ma każdorazowo podlegać karze grzywny albo karze nagany.

Wszystkie powyższe czyny mają być ścigane na wniosek pokrzywdzonego, a nie z urzędu.

Obecne prawo nie chroni ani dzieci, ani odizolowanych rodziców

Zdaniem autorów projektu w polskim systemie prawnym brak skutecznych rozwiązań, które eliminowałyby lub choćby ograniczały tego typu praktyki. Utrudnianie kontaktów pomiędzy dzieckiem a bliską mu osobą, zwłaszcza pełniącą tak szczególną rolę jak matka czy ojciec, jest działaniem destrukcyjnym zarówno dla rozwoju dziecka, jak i dla stanu psychofizycznego dorosłego. U małoletniego rodzi konflikt lojalnościowy, obciąża go emocjonalnie i często prowadzi do długotrwałych problemów emocjonalnych i psychologicznych, takich jak niskie poczucie własnej wartości, zaburzenia tożsamości, trudności w nawiązywaniu relacji interpersonalnych czy skłonność do uzależnień.

Środek zabezpieczający – terapia z psychologiem dziecięcym

Zaproponowano również wprowadzenie zasady, zgodnie z którą, niezależnie od charakteru i wysokości orzeczonej kary, sąd będzie mógł zobowiązać osobę utrudniającą kontakty lub sprawowanie opieki nad małoletnim do odbycia jednego lub kilku spotkań ze specjalistą z zakresu psychologii dziecięcej.

Podobne rozwiązanie funkcjonuje w Czechach, gdzie prawo cywilne przewiduje, że obok grzywny za niewywiązywanie się z orzeczonych obowiązków, w tym związanych z wydawaniem dziecka na kontakty, sąd może skierować rodzica na spotkanie z mediatorem lub specjalistą psychologii dziecięcej.

Źródła:

¹WHO, ICD-11, parental alienation

²Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt SK 3/20 (Dz.U. 2022 poz. 1371)

³Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2025 r. Sygn. akt III CZP 20/25

Prawo.pl

Podstawa prawna:

• Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy – Kodeks wykroczeń (sejm.gov.pl):
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. 2025 poz. 383)
• Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz.U. 2025 poz. 734)
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 2024 poz. 1568)