Jak co roku przed Sejmem Rzecznik Praw Obywatelskich zobowiązany jest przedstawić informację o swojej działalności z ubiegłego roku oraz o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela w Polsce. Wśród głównych działań podjętych przez rzecznika należy wymienić m.in.:
- ponad 25,6 tys. nowych spraw;
- 446 spraw podjętych z własnej inicjatywy;
- ponad 30,6 tys. rozmów na infolinii;
- 204 wystąpienia do organów władzy;
- 17 postępowań przed Trybunałem Konstytucyjnym.
Ile spraw wpłynęło do RPO?
W ubiegłym roku zmniejszyła się liczba spraw, które wpłynęły do biura RPO i wyniosła 25 626. Dla porównania w roku 2024 było to 26 975 nowych spraw. W 2025 roku rzecznik podjął też z inicjatywy własnej 446 spraw.
Pracownicy biura przeprowadzili również 2 187 rozmów z osobami, które zgłosiły się do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich oraz do terenowych punktów przyjęć. Ponadto w ramach infolinii przeprowadzono 30 609 rozmów, w trakcie których rozmówcom udzielono informacji prawnych oraz wskazówek, w jaki sposób powinni postępować w swoich sprawach – wyjaśnia RPO.
Dodatkowo, korzystając ze swoich uprawnień, RPO skierował 204 wystąpienia problemowe do organów władzy publicznej, w tym 84 wystąpienia zawierające wnioski o podjęcie inicjatywy prawodawczej w celu zapewnienia ochrony praw jednostki.
Postępowania RPO przed sądami i interwencje
Tylko w ubiegłym roku rzecznik wziął udział w 17 postępowaniach przed Trybunałem Konstytucyjnym. Zainicjowane były one skargami konstytucyjnymi, pytaniami prawnymi sądów oraz wnioskami podmiotów uprawnionych.
Ponadto, sam wniósł 1 pytanie prawne do Sądu Najwyższego, 83 kasacje oraz 21 skarg nadzwyczajnych do Sądu Najwyższego. Skierował 1 pytanie prawne do Naczelnego Sądu Administracyjnego, przystąpił do 9 postępowań przed tym sądem w sprawie podjęcia uchwały przez poszerzony skład orzekający, wniósł 7 skarg kasacyjnych do NSA oraz 3 skargi do wojewódzkich sądów administracyjnych. Rzecznik przystąpił też do 20 postępowań przed sądami powszechnymi.
Przeprowadził 111 wizytacji prewencyjnych (m.in. w zakładach karnych, aresztach śledczych, jednostkach policji, szpitalach psychiatrycznych, domach pomocy społecznej).
Zgłoszenia do RPO w sprawie dyskryminacji i ochrona sygnalistów
Jak czytamy, w 2025 r. w 167 wnioskach skierowanych do RPO pojawił się zarzut dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność.
Mając na uwadze zapisy o ochronie sygnalistów, do rzecznika wpłynęło 690 zgłoszeń, z czego około 30 proc. z nich spełniało warunki zgłoszenia zewnętrznego i zostało przekazane do właściwych organów. Rzecznik rozpoznał natomiast samodzielnie 14 zgłoszeń zewnętrznych dotyczących naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw, gdyż inny organ nie był właściwy do podjęcia działań następczych.
Ciężka sytuacja cudzoziemców w Polsce
Uwagę RPO zwróciła znacząca liczba spraw kierowanych przez cudzoziemców. W 2025 r. skierowali oni do biura 3 992 wnioski. Większość z nich dotyczyła legalizacji pobytu oraz przewlekłości postępowania w tych sprawach.
Jednocześnie RPO przypomniał, że w stosunku do cudzoziemców nielegalnie przekraczających granicę, w dalszym ciągu jest stosowana krytykowana w poprzednich latach praktyka polegająca na zawracaniu ich do linii granicznej (tzw. pushbacki).
Praktyka ta w stosunku do osób zamierzających ubiegać się o status uchodźcy narusza międzynarodowe zobowiązania Polski i regulacje krajowe. Została ona wzmocniona poprzez wprowadzenie przepisów ograniczających czasowo prawo do złożenia wniosku o ochronę międzynarodową na granicy z Republiką Białorusi i objęcie nimi cudzoziemców, którzy działając w zgodzie z prawem międzynarodowym i krajowym, bez użycia przemocy i w sposób jawny, zgłaszają potrzebę uzyskania ochrony – przypomniał.
Kryzys wymiaru sprawiedliwości
W ocenie RPO w 2025 r. wciąż podstawowym nierozwiązanym problemem był trwający od lat kryzys wymiaru sprawiedliwości. Rzecznik wskazał na kilka problemów składających się na ten kryzys.
Wśród nich wymienił:
- kwestionowanie przez TSUE i ETPCz funkcjonowania Trybunału Konstytucyjnego w składzie orzekającym z osobami wybranymi z naruszeniem prawa, uznając, że nie spełnia on wymogów sądu ustanowionego na mocy prawa, niezależnego i bezstronnego;
- długotrwałe stosowanie tymczasowego aresztowania przez polskie organy, co krytykował ETPCz;
- problem nadmiernego stosowania przez funkcjonariuszy Policji oraz funkcjonariuszy innych służb środków przymusu bezpośredniego, przede wszystkim kajdanek, podczas konwojowania oraz wykonywania czynności procesowych z osobą zatrzymaną;
- wciąż utrzymywany jest stan prawny obejmujący przepisy przewidujące niejawne formy ingerencji Policji oraz innych służb w konstytucyjnie chronione prawo do prywatności oraz wolność komunikowania się;
- niewykonanie wyroku ETPCz potwierdzającego obowiązek stworzenia ram prawnych dla związków tworzonych przez osoby tej samej płci;
