Umowy o dzieło trwają często 1 dzień
Umowy o dzieło w Polsce pozostają domeną krótkich zleceń – aż 28 proc. trwa jeden dzień, a najwięcej wykonawców tych umów to osoby w wieku 30–39 lat. Dane ZUS za pierwsze półrocze wskazują też na rosnący udział sektorów kreatywnych, takich jak informacja i komunikacja.
Umowy o dzieło najczęstsze na Mazowszu
Najwięcej umów o dzieło zawieranych jest na Mazowszu – prawie 27 proc. wszystkich umów podpisanych zostało z mieszkańcami tego regionu. Drugie miejsce w statystykach ZUS zajmuje województwo śląskie z 10,9 proc. - W skali kraju Dolny Śląsk zajmuje piąte miejsce. Mieszkańcy naszego regionu podpisali zaledwie 7,4 proc. z wszystkich zarejestrowanych umów o dzieło – opowiada Iwona Kowalska-Matis regionalna rzeczniczka prasowa ZUS na Dolnym Śląsku. Według rzeczniczki, najmniej umów o dzieło podpisują mieszkańcy opolskiego 1,6 proc., lubuskiego 1,7 proc. i świętokrzyskiego 1,9 proc. Z umów o dzieło korzystają pracodawcy zatrudniający cudzoziemców.
Województwo mazowieckie pozostaje niekwestionowanym liderem w zawieraniu umów o dzieło. Na 10 tys. płatników składek zgłoszono tam 5084 formularze RUD i 6278 umów – to znacznie więcej niż w innych regionach. Dla porównania w województwie warmińsko-mazurskim odnotowano zaledwie 602 formularze i 655 umów na 10 tys. płatników.
Zgłoszenie umowy o dzieło do ZUS
Od 1 stycznia do 30 czerwca 2025 r. do ZUS wpłynęło 519,1 tys. formularzy RUD, na których zgłoszono ponad 620,1 tys. umów o dzieło. Za tymi liczbami stoi 47 tys. podmiotów, które zgłosiły umowy zawarte z 204 tys. wykonawców. Choć liczby te są nieco niższe niż w analogicznym okresie 2024 r. (spadek o 4,35 proc. w formularzach i 10,08 proc. w umowach), raport wciąż potwierdza, że umowy o dzieło pozostają istotnym narzędziem uelastyczniającym rynek pracy.
Najbardziej aktywnym miesiącem okazał się maj – przedsiębiorcy zgłosili wtedy 94,5 tys. formularzy RUD, obejmujących 108,2 tys. umów. Z kolei w marcu odnotowaliśmy rekordową liczbę zgłoszonych umów – aż 110,2 tys.
Kto zarabia na umowach o dzieło?
Najwięcej wykonawców umów o dzieło również pochodzi z Mazowsza (28,38 proc. wszystkich zgłoszonych), a na 10 tys. ubezpieczonych przypada tam 345 wykonawców. Warmińsko-mazurskie, z wynikiem 48 wykonawców na 10 tys. ubezpieczonych, zamyka stawkę, co podkreśla regionalne zróżnicowanie w korzystaniu z tej formy współpracy.
Wśród 204 tys. wykonawców umów o dzieło przeważają mężczyźni (52,02 proc.), a najliczniejszą grupę wiekową stanowią osoby w wieku 30–39 lat (około 25 proc.). Co ciekawe, aż 28,28 proc. umów zawarto na jeden dzień, a kolejne 7,19 proc. na 2 dni, co daje medianę długości umowy na poziomie zaledwie 6 dni. Jednak średnia długość trwania umowy wynosi aż 38,3 dnia, co wskazuje na różnorodność projektów – od błyskawicznych zleceń po bardziej złożone zadania.
Gdzie zawiera się umowy o dzieło?
Najwięcej umów o dzieło realizowano w następujących sektorach:
- informacja i komunikacja (22,36 proc., 53,65 tys. wykonawców),
- działalność profesjonalna, naukowa i techniczna (18,01 proc, 43,19 tys. osób),
- kultura, rozrywka i rekreacja (14,34 proc., 34,38 tys. osób).
Umowy o dzieło z cudzoziemcami
Wśród wykonawców umów o dzieło znalazło się ok. 12 tys. cudzoziemców, co stanowi 5,88 proc. wszystkich zgłoszonych osób. Największą grupę tworzą obywatele Ukrainy (43,12 proc.) i Białorusi (30,47 proc.), choć udział Ukraińców w łącznej liczbie cudzoziemców wykonujących umowę o działo spadł o ponad 10 proc. w porównaniu do 2024 r. Obywatele Ukrainy dominują w sektorach takich jak budownictwo (55,82 proc. cudzoziemców) czy usługi (29,92 proc.). W maju zgłoszono najwięcej cudzoziemców – 4020 osób, z czego 40,3% stanowili Ukraińcy.
Mniej umów o dzieło w 2025 roku
W porównaniu do pierwszego półrocza 2024 r. ZUS zanotował spadek liczby formularzy RUD o 23,6 tys. (4,35 proc.) oraz umów o 69,5 tys. (10,08 proc.). W odniesieniu do 2023 r. spadek jest jeszcze wyraźniejszy – odpowiednio 14,34 proc. dla formularzy i 26,71 proc. dla umów. Liczba unikalnych podmiotów zgłaszających umowy zmalała o 3,98 proc., a wykonawców o 3,42 proc. Jeśli jednak porównamy wyniki do 2021 r., to okaże się, że formularzy jest więcej aż o 61,2 tys.
Spadek liczby zgłoszeń może wynikać z większej świadomości przedsiębiorców w kwalifikowaniu umów lub rosnącej popularności innych form zatrudnienia, takich jak samozatrudnienie czy umowy zlecenia. To sygnał, że rynek pracy ewoluuje. Nie bez znaczenia może być fakt, że wybranie umowy o pracę czy choćby założenia własnej firmy całkowicie zmienia naszą sytuację w kontekście ubezpieczeń społecznych. - Daje to osobie ubezpieczonej prawo do świadczeń, które są niedostępne dla wykonawców umów o dzieło – mówi Iwona Kowalska-Matis.
Rzeczniczka podkreśla, że struktura zgłaszających i wykonawców pozostaje stabilna: dominują małe firmy (57,57 proc. płatników składek zatrudnia do 9 ubezpieczonych), a Mazowsze utrzymuje pozycję lidera.
Raport „Rejestr umów o dzieło. Analiza danych z formularzy RUD przekazanych od 1 stycznia do 30 czerwca 2025 r.” jest dostępny na stronie Analizy i raporty - ZUS.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową instytucją ubezpieczeniową. Zajmuje się gromadzeniem składek na ubezpieczenia społeczne obywateli oraz dystrybucją świadczeń m.in emerytur, rent, zasiłków chorobowych lub macierzyńskich w wysokości ustalonej przez parlament i rząd. Doświadczenie w prowadzeniu działalności ubezpieczeniowej ZUS zbiera już od 85 lat. Powstał 24 października 1934 r. w wyniku decyzji prezydenta Ignacego Mościckiego o scaleniu pięciu wcześniej działających państwowych izb ubezpieczeniowych.
Obecnie z usług ZUS korzysta około 25 mln klientów, co stawia Zakład w czołówce największych instytucji finansowych w Polsce i w Europie. Środki Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, których dysponentem jest ZUS, stanowią znaczną część zasobów pieniężnych państwa. Zakład nie prowadzi jednak własnej polityki finansowej i nie może samodzielnie ustalać np. wysokości składek lub świadczeń (politykę w tym obszarze kształtuje parlament w drodze ustaleń ustawowych).
Zakład - to państwowa jednostka organizacyjna, a więc nie urząd. Jako taka, pełni określone w prawie funkcje ubezpieczeniowe.
Działalnością Zakładu kieruje Prezes Zakładu, powołany przez Prezesa Rady Ministrów. Prezes Zakładu reprezentuje instytucję na zewnątrz. Nadzór nad działalnością Zakładu sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego.
Do zakresu działania Zakładu należy między innymi:
- realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych, a w szczególności:
- stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych,
- ustalanie uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wypłacanie tych świadczeń, chyba że na mocy odrębnych przepisów obowiązki te wykonują płatnicy składek,
- wymierzanie i pobieranie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych,
- prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek z tytułu należnych składek i wypłacanych przez nich świadczeń podlegających finansowaniu z funduszy ubezpieczeń społecznych lub innych źródeł,
- prowadzenie indywidualnych kont ubezpieczonych i kont płatników składek,
- orzekanie przez lekarzy orzeczników Zakładu oraz komisje lekarskie Zakładu dla potrzeb ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych;
- opiniowanie projektów aktów prawnych z zakresu zabezpieczenia społecznego;
- realizacja umów i porozumień międzynarodowych w dziedzinie ubezpieczeń społecznych;
- wystawianie osobom uprawnionym do emerytur i rent z ubezpieczeń społecznych imiennych legitymacji emeryta–rencisty, potwierdzających status emeryta–rencisty;
- dysponowanie środkami finansowymi funduszów ubezpieczeń społecznych oraz środkami Funduszu Alimentacyjnego;
- opracowywanie aktuarialnych analiz i prognoz w zakresie ubezpieczeń społecznych;
- kontrola orzecznictwa o czasowej niezdolności do pracy;
- kontrola wykonywania przez płatników składek i przez ubezpieczonych obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych oraz innych zadań zleconych Zakładowi;
- wydawanie Biuletynu Informacyjnego;
- popularyzacja wiedzy o ubezpieczeniach społecznych;
- prowadzenie punktu kontaktowego, o którym mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009r. dotyczącym wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1, z późn. zm.), służącego do wymiany danych w ramach Systemu Elektronicznej Wymiany Informacji dotyczących Zabezpieczenia Społecznego;
- prowadzenie prewencji rentowej.
Autorka licznych publikacji z zakresu prawa pracy, ubezpieczeń społecznych, prawa budowlanego i nieruchomości. Ukończyła studia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie na kierunku Prawo. Doświadczenie zawodowe zdobywała w redakcjach oraz kancelariach prawnych. Z Grupą INFOR związana od 2012 roku. Pasjonuje się światem roślin i zwierząt.