W środę KE przedstawi komunikat w sprawie energii, który ma być odpowiedzią na kryzys energetyczny związany z wojną USA i Izraela przeciwko Iranowi oraz zablokowaniem cieśniny Ormuz. Następnego dnia szefowa KE Ursula von der Leyen uda się na Cypr, gdzie zaprezentuje rozwiązania przywódcom państw członkowskich na nieformalnym szczycie.
Rozwiązaniem, które w ocenie von der Leyen sprawdziło się podczas kryzysu energetycznego w 2022 r. po rosyjskiej napaści na Ukrainę, a które teraz KE chce dopracować, są narodowe programy wsparcia dla najbardziej narażonych grup i sektorów. Von der Leyen zapowiedziała, że jeszcze w kwietniu chce zmienić zasady przyznawania pomocy publicznej, by dać państwom członkowskim „więcej przestrzeni” do udzielania takiego wsparcia.
Komisja naciska jednak przy tym, by pomoc publiczna udzielana w odpowiedzi na wysokie ceny paliw była ukierunkowane na odbiorców wrażliwych i sektory najbardziej narażone na wysokie ceny energii. KE chce też, by państwa nie tylko szybko wprowadzały wsparcie, ale też, by zapewniły możliwość rezygnacji z niego, gdy tylko kryzys minie i ceny paliw na światowych rynkach spadną.
To, na co jednak stolice na pewno nie mogą obecnie liczyć, jest zawieszenie unijnej dyscypliny dotyczącej budżetów krajowych. Szefowa KE ogłosiła w zeszłym tygodniu, że poluzowania reguł fiskalnych w związku z wydatkami na energię nie ma na stole. Według niej w tym momencie nie zostały spełnione warunki umożliwiające wprowadzenie tzw. klauzuli wyjścia w ramach procedury nadmiernego deficytu. Dlatego - według von der Leyen - państwa powinny wprowadzać narodowe programy wsparcia unikając powiększania luki budżetowej.
KE: będą rekomendacje dotyczące oszczędzania zużycia paliw kopalnych
KE ma także zaproponować rekomendacje dotyczące oszczędzania zużycia paliw kopalnych. Z dokumentu, do którego dotarł brytyjski dziennik „Financial Times” wynika, że rekomendacje te będą dotyczyć np. pracy zdalnej. Według gazety KE w załącznikach do projektu komunikatu stwierdziła, że firmy powinny być zachęcane do zapewnienia co najmniej jednego dnia obowiązkowej pracy zdalnej, tam gdzie jest to możliwe. Komisja ma również zalecić dotowanie transportu publicznego oraz obniżenie podatku VAT na pompy ciepła, kotły i panele słoneczne.
Kraje członkowskie nie muszą wdrażać tych rozwiązań, ponieważ rekomendacje KE są niewiążące. Taki sam charakter miały zalecenia KE z 2022 r., kiedy firmy i obywatele byli nakłaniani do obniżenia temperatury na termostatach o jeden stopień Celsjusza.
W ocenie KE takie zalecenia i towarzyszące im kampanie informacyjne mogą przynosić realne oszczędności, co pokazuje kryzys z 2022 r. Według Eurostatu w okresie od sierpnia 2022 r. do stycznia 2023 r. zużycie gazu ziemnego w UE spadło o 19,3 proc. w porównaniu z zużyciem w tych samych miesiącach w latach 2017–2022.
Gwałtowny wzrost cen paliw przez blokadę cieśniny Ormuz
Od czasu rozpoczęcia 28 lutego nalotów amerykańsko-izraelskich na Iran, ten w odpowiedzi zamknął cieśninę Ormuz. Doprowadziło to do gwałtownego wzrostu cen energii na świecie. Swoją blokadę irańskich portów rozpoczęła też marynarka USA.
Cieśnina Ormuz to jeden z najważniejszych strategicznie punktów żeglugowych świata. Jest kluczowa dla globalnego bezpieczeństwa energetycznego, ponieważ przepływa przez nią około 20-25 proc. światowego transportu ropy naftowej oraz ok. 20 proc. gazu LNG. Destabilizacja w regionie cieśniny i jej blokady spowodowały, że około jedna piąta światowych dostaw ropy naftowej i gazu ziemnego została zablokowana.
