Benzyna +1,35 zł/l, olej napędowy +1,57 zł/l. Podwyżka cen paliw w związku z wprowadzeniem systemu UE ETS 2 – nowego systemu handlu uprawnieniami do emisji (prognoza)

Na czym polega System Handlu Uprawnieniami do Emisji – czyli UE ETS?

Unijny System Handlu Uprawnieniami do Emisji (ETS), ustanowiony na mocy dyrektywy 2003/87/WE, jest kluczowym narzędziem ograniczania emisji gazów cieplarnianych. Mechanizm ten zachęca przedsiębiorstwa do prowadzenia działalności w instalacjach, które redukują, a w perspektywie całkowicie eliminują emisje.

Obecny, czwarty etap ETS zakłada, że do 2030 r. emisje netto gazów cieplarnianych w gospodarce Unii spadną o co najmniej 62% względem poziomu z 2005 r. System obejmuje m.in.:

• elektrownie,
• energochłonne sektory przemysłu,
• loty w obrębie UE, EOG i do Szwajcarii,
• transport morski.

Rozliczeniu podlegają przede wszystkim emisje:

• dwutlenku węgla (CO₂),
• podtlenku azotu (N₂O),
• perfluorowęglowodorów,
• metanu.

System opiera się na zasadzie „zanieczyszczający płaci”. Przedsiębiorstwa muszą posiadać uprawnienia (EU Allowances – EUA) do emisji każdej tony gazów cieplarnianych. Uprawnienia te są przydzielane bezpłatnie w ramach określonych limitów lub nabywane na aukcjach. Dochody z ich sprzedaży zasilają budżety państw członkowskich. Obecna cena emisji jednej tony CO₂ wynosi około 74,90 EUR¹.

EU ETS 2 – nowy mechanizm opłat za emisje CO₂ w transporcie i budownictwie

W maju 2023 r. ustanowiono nowy, odrębny system handlu uprawnieniami – ETS 2. Obejmie on budynki, transport drogowy oraz inne sektory, które dotychczas nie były objęte ETS. W praktyce oznacza to wprowadzenie opłat od paliw wykorzystywanych do ogrzewania wszystkich typów budynków (mieszkalnych, usługowych, handlowych i przemysłowych), a także paliw stosowanych w transporcie drogowym.

Polska – jak wynika z raportu Wandy Buk i Marcina Izdebskiego² – jest jednym z krajów, które najmocniej odczują skutki ETS 2. Wynika to zarówno z dużego zapotrzebowania na ciepło w naszym klimacie, jak i z wysokiego udziału węgla w ogrzewaniu budynków mieszkalnych. Dodatkowo udział pojazdów elektrycznych i wodorowych pozostaje marginalny.

Koszty systemu ETS 2 mogą dotknąć gospodarstwa domowe:

• bezpośrednio – poprzez wyższe ceny paliw i ogrzewania,
• pośrednio – poprzez wzrost cen usług transportowych.

Różnice pomiędzy systemami UE ETS a UE ETS 2 są fundamentalne

Jak wskazuje w swoim raporcie Marcin Bogusz, specjalista ds. analiz sektorowych w dziale analiz makroekonomicznych Alior Bank, w przypadku ETS obowiązek umarzania uprawnień do emisji (EUA) spoczywa na operatorach instalacji, w których dochodzi do fizycznej emisji gazów cieplarnianych.

W ETS 2 podmiotem zobowiązanym do zakupu i umorzenia uprawnień nie jest końcowy emitent, lecz tzw. „podmioty regulowane”, czyli – zgodnie z dyrektywą – podmioty zobowiązane do zapłaty akcyzy od energii. W praktyce są to firmy wprowadzające paliwa kopalne do obrotu. Dodatkowo ETS 2 rezygnuje z darmowych uprawnień – 100% EUA będzie nabywane w drodze aukcji rynkowych.

Istotne są także różnice w sposobie wydatkowania środków. ETS początkowo dopuszczał przeznaczanie 50% wpływów na cele klimatyczne, a od 2023 r. już 100%. W ETS 2 od początku obowiązują bardziej restrykcyjne zasady. Budżet dzielony jest na:

• Społeczny Fundusz Klimatyczny (SCF),
• krajowe przychody z aukcji.

Wypłaty z SCF są uzależnione od realizacji określonych kamieni milowych. Łączny budżet funduszu wynosi 65 mld EUR, a Polska może być jego największym beneficjentem (do 17,6% środków). Środki krajowe również podlegają rygorowi – muszą być w całości przeznaczane na transformację.

UE ETS 2 obciąży sektor transportu lądowego oraz budynków

Według raportu prognozy emisji CO₂ w sektorze transportu lądowego (pojazdy drogowe i kolej) zakładają średnioroczne tempo redukcji emisji na poziomie 3,4% w latach 2025–2031, z przyspieszeniem pod koniec dekady. W przypadku budynków prognozuje się średnioroczną redukcję na poziomie 8,4%.

Eksperci zadali sobie zatem kluczowe pytanie: „ile będzie kosztowało usunięcie z gospodarki każdej kolejnej tony CO₂?”. Odpowiedzi dostarcza krzywa krańcowych kosztów redukcji (MACC).

Przykładowa krzywa redukcji emisji (MACC)/Alior Bank

Jej kształt odzwierciedla rosnącą trudność procesu dekarbonizacji. Początkowe redukcje są relatywnie tanie („nisko wiszące owoce”), ponieważ opierają się na dostępnych i rozwiniętych technologiach. Wraz ze wzrostem ambicji redukcyjnych koszty jednak rosną.

Jednocześnie rozwój technologii, efekty skali czy wsparcie publiczne mogą obniżać koszty transformacji w czasie. W modelach uwzględnia się to poprzez wskaźnik TCRR (technology cost reduction rate).

Eksperci podkreślają również, że przewidywania przyszłości kształtują ceny. Handel uprawnieniami w ETS 2 będzie obejmował element spekulacyjny, a strategie podmiotów regulowanych, zarządzanie płynnością oraz działania instytucji finansowych na rynku wtórnym będą wpływać na poziom cen EUA.

CO₂ – prognoza cen uprawnień do emisji

Prognoza Alior Bank zakłada trzy scenariusze rozwoju cen:

• Scenariusz bazowy uznawany jest za najbardziej prawdopodobny.
• Scenariusz wysoki zakłada większe bariery transformacyjne (np. ograniczoną podaż surowców, luki kompetencyjne czy trudności technologiczne), ale bez wystąpienia szoków.
• Scenariusz niski opiera się na założeniu silnego wsparcia publicznego, wysokiej skuteczności polityk oraz ograniczonych barier strukturalnych – i jest oceniany jako najmniej prawdopodobny.

Prognoza scenariuszowa cen uprawnień do emisji CO2 UER ETS 2 (w EUR)/Alior Bank

Prognizuje się, że w latach 2028–2031 ceny uprawnień do emisji CO₂ mogą wzrosnąć -w zależności od scenariusza – o około 77% do 112%. W scenariuszu bazowym wzrost ten wynosi około 108%.

Podwyżka cen paliw: nawet +1,35 PLN na benzynie i +1,57 PLN na oleju napędowym

Według raportu Alior Bank, w latach 2028-2031 należy oczekiwać rosnącego trendu cen uprawnień do emisji CO₂, co bezpośrednio przełoży się na ceny paliw. W pierwszym roku funkcjonowania systemu (2028 r.), w scenariuszu bazowym, ceny paliw mogą wzrosnąć:

• o około 0,65 PLN na litrze benzyny,
• o około 0,75 PLN na litrze oleju napędowego,

- wyłącznie w wyniku wprowadzenia ETS 2 (bez uwzględnienia VAT).

W scenariuszu wysokim wzrost ten byłby większy i mógłby sięgnąć:

• 0,77 PLN dla benzyny,
• 0,89 PLN dla oleju napędowego.

Prognozowany skumulowany wzrost cen paliw w latach 2028–2031 (scenariusz bazowy) wynosi:

• 1,35 PLN na benzynie,
• 1,57 PLN na oleju napędowym.

Dodatkowo sam wzrost cen paliw w pierwszym roku obowiązywania ETS 2 może podnieść inflację konsumencką o około 0,9 punktu procentowego. Jak zaznaczają eksperci ,poza sektorem transportu lądowego i budynków, które są bezpośrednio dotknięte systemem ETS 2, największą presją poddane zostaną firmy z sektora MŚP, które opierają swoją działalność na ciepłownictwie procesowym. Presję na rentowność odczują sektory przemysłu spożywczego (w tym rzemieślniczy), przemysł lekki, mineralny i szklarski oraz branża HoReCa³.

ETS2: Koszt dekarbonizacji i wpływ na ceny paliw

Zapraszamy do zapoznania się pełną treścią raportu. Analiza dostępna jest na stronie Alior Banku:

ETS2: Koszt dekarbonizacji i wpływ na ceny paliw

Długoterminowa prognoza wzrostu cen paliw w związku z przyjęciem przez Polskę systemu ETS 2

Nieco bardziej pesymistyczną prognozę wzrostu cen paliw zaprezentowali wcześniej Wanda Buk - obecna doradczyni prezydenta Karola Nawrockiego a była podsekretarz stanu w Ministerstwie Cyfryzacji oraz Marin Izdebski - były dyrektor Departamentu Spółek Paliwowo-Energetycznych w Ministerstwie Aktywów Państwowych. W swoim raporcie autorzy raportu prognozowali następujący wzrost cen paliw (dodatkowy koszt netto, zł/l):

• Olej napędowy: +0,65 zł (2030), +3,41 zł (2040), +5,77 zł (2050)
• Benzyna PB95: +0,54 zł (2030), +2,84 zł (2040), +4,80 zł (2050)
• LPG: +0,38 zł (2030), +1,99 zł (2040), +4,80 zł (2050)

Planowany start systemu ETS 2. Możliwe weto Prezydenta w sprawie inicjatywy UE

Planowany start systemu ETS 2 to 2028 r. W tym roku wszystkie państwa członkowskie będą zobowiązane do wprowadzenia dodatkowego mechanizmu, który obejmować będzie nowe sektory gospodarki przede wszystkim transport i ogrzewanie budynków. – To system najgorszy ze wszystkich wprowadzonych w ramach Zielonego Ładu, który będzie ogromnie bolesny dla polskiej gospodarki i polskich odbiorców – przekonywała doradca prezydenta Wanda Buk.

Zdaniem Prezydenta Karola Nawrockiego system ETS jest jedną z głównych przyczyn wysokich kosztów energii oraz osłabienia konkurencyjności europejskiej gospodarki. W jego ocenie prowadzi to do stopniowego przenoszenia produkcji poza Europę.

17 marca, podczas konferencji prasowej minister Karol Rabenda podkreślił, że stanowisko Prezydenta w tej sprawie jest jednoznaczne. Zwrócił uwagę, że Polska wydaje rocznie ok. 35 mld zł na ETS, a po likwidacji bezpłatnych uprawnień kwota ta może wzrosnąć do ok. 48 mld zł. Jednocześnie wskazano, że choć w UE emisje CO₂ spadły w ciągu dwóch dekad o ok. 35%, to w skali globalnej emisje rosną – m.in. za sprawą dynamicznego rozwoju gospodarki Chin.

Prezydent podkreśla, że od rozwiązania problemu ETS zależą:

• wysokość rachunków za energię,
• poziom zatrudnienia,
• dalszy rozwój polskiej gospodarki.

W jego ocenie konieczne jest odejście od półśrodków i rozpoczęcie działań od podstaw, czyli od likwidacji systemu ETS. Z kolei komisja Europejska uzależnia dostęp do środków z nowych Wieloletnich Ram Finansowych (ok. 2 bln euro) od wdrożenia określonych mechanizmów, w tym ETS-2. W praktyce oznacza to, że brak implementacji systemu może skutkować:

• wstrzymaniem części funduszy unijnych,
• dodatkowymi karami finansowymi za niewdrożenie prawa UE.

Zielony Ład - szeroka reforma funkcjonowania UE

Zmiany w ETS wpisują się w szerszą strategię – Europejski Zielony Ład, zaprezentowany 11 grudnia 2019 r. przez przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulę von der Leyen. Jego celem jest osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r. i ograniczenie wzrostu globalnej temperatury do 1,5°C względem epoki przedindustrialnej.

Zielony Ład nie ogranicza się jednak wyłącznie do działań na rzecz klimatu. To także nowa strategia wzrostu gospodarczego, zakładająca oddzielenie rozwoju gospodarczego od zużycia zasobów naturalnych. Ważnym elementem są kwestie równości społecznej i wsparcia dla grup defaworyzowanych – m.in. osób starszych, z niepełnosprawnościami czy należących do mniejszości etnicznych.

¹tradingeconomics.com/commodity/carbon

²ets2koszty - autorami raportu są Wanda Buk - była podsekretarz stanu w Ministerstwie Cyfryzacji oraz Marin Izdebski - były dyrektor Departamentu Spółek Paliwowo-Energetycznych w Ministerstwie Aktywów Państwowych

³ETS2: koszt dekarbonizacji i wpływ na ceny paliw Marcin Bogusz, specjalista ds. analiz sektorowych Dział Analiz Makroekonomicznych, Alior Bank, 22 kwietnia 2026 r.

Podstawa prawna:

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/959 z dnia 10 maja 2023 r. zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE ustanawiającą system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych w Unii oraz decyzję (UE) 2015/1814 w sprawie ustanowienia i funkcjonowania rezerwy stabilności rynkowej dla unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych

Ustawa z dnia 12 czerwca 2015 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (Dz.U. 2025 poz. 1685)