Kodeks pracy gwarantuje ochronę przed zwolnieniem kobietom po 56 roku życia i mężczyznom po 61 roku życia
Zgodnie z art. 39 Kodeksu pracy szczególną ochroną objęci są pracownicy zatrudnieni na umowę o pracę, którym do osiągnięcia wieku emerytalnego (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn) brakuje mniej niż cztery lata, pod warunkiem że mają odpowiedni staż umożliwiający uzyskanie emerytury. W praktyce oznacza to, że pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę kobiecie, która ukończyła 56 lat, ani mężczyźnie po 61. roku życia.
W tych sytuacjach ochrona przedemerytalna pracownika po 56. roku życia nie obowiązuje
Choć ochrona przedemerytalna w wielu przypadkach zabezpiecza pracowników przed utratą pracy, nie obowiązuje we wszystkich sytuacjach. Nie dotyczy osób zatrudnionych na czas określony, jeśli umowa kończy się przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Traci także zastosowanie w razie upadłości pracodawcy lub likwidacji firmy.
W takich przypadkach pracownicy mogą jednak skorzystać z innych form wsparcia przewidzianych w przepisach. Jedną z nich jest świadczenie przedemerytalne, uregulowane ustawą z 30 kwietnia 2004 roku. Jest to comiesięczne wsparcie finansowe dla osób w wieku przedemerytalnym, które straciły pracę z przyczyn od nich niezależnych, na przykład w wyniku likwidacji zakładu, i mimo starań nie mogą znaleźć nowego zatrudnienia.
Celem tego świadczenia jest zapewnienie środków do życia w okresie przejściowym między zakończeniem pracy a uzyskaniem prawa do emerytury. Aby je otrzymać, trzeba spełnić określone warunki, dotyczące m.in. wieku, odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego oraz rejestracji w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna.
Jakie warunki należy spełnić, żeby otrzymać świadczenie przedemerytalne?
Warunki przyznania świadczenia przedemerytalnego są precyzyjnie określone w przepisach i uwzględniają różne sytuacje, w których mogą znaleźć się osoby zbliżające się do wieku emerytalnego.
Prawo do tego świadczenia przysługuje osobie, która spełnia przynajmniej jeden z poniższych warunków:
- straciła zatrudnienie wskutek likwidacji firmy lub jej niewypłacalności, a w momencie rozwiązania umowy miała ukończone co najmniej 56 lat (kobieta) lub 61 lat (mężczyzna) oraz odpowiedni staż emerytalny wynoszący minimum 20 lub 25 lat;
- została zwolniona z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, była zatrudniona u niego przez co najmniej pół roku, ukończyła 55 lat (kobieta) lub 60 lat (mężczyzna) i posiada odpowiednio 30 lub 35 lat okresów składkowych i nieskładkowych;
- prowadziła działalność gospodarczą przez minimum 24 miesiące, opłacała składki na ubezpieczenia społeczne, a następnie zakończyła ją w związku z ogłoszeniem upadłości;
- utraciła prawo do renty po co najmniej 5 latach jej pobierania albo przestała otrzymywać świadczenie opiekuńcze (np. pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy), które było wypłacane nieprzerwanie przez minimum 365 dni;
- ma bardzo długi staż pracy – co najmniej 35 lat w przypadku kobiet i 40 lat w przypadku mężczyzn – i została zwolniona z przyczyn dotyczących pracodawcy.
Dodatkowo konieczne jest spełnienie kilku formalności: rejestracja w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, pobieranie zasiłku dla bezrobotnych przez co najmniej 180 dni oraz złożenie wniosku do ZUS w ciągu 30 dni od uzyskania dokumentu potwierdzającego ten okres.
Spełnienie wszystkich warunków pozwala na otrzymywanie regularnego świadczenia, które zapewnia środki do życia aż do momentu przejścia na emeryturę. To istotna forma wsparcia dla osób w wieku przedemerytalnym, dająca im większe poczucie bezpieczeństwa finansowego w tym przejściowym okresie.
Ile wynosi świadczenie przedemerytalne?
Świadczenie przedemerytalne podlega regularnej waloryzacji, przeprowadzanej według zasad i terminów określonych w ustawie z 30 kwietnia 2004 roku. Ma ono charakter ryczałtowy, co oznacza, że jego wysokość jest taka sama dla wszystkich uprawnionych, i jest co roku podnoszone. Od 1 marca 2026 roku wynosi 1993,76 zł.
Jak długo można pobierać świadczenie przedemerytalne?
Świadczenie przedemerytalne jest wypłacane do momentu osiągnięcia ustawowego wieku emerytalnego, który wynosi obecnie 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Ma ono charakter tymczasowy i ma na celu zapewnienie środków do życia w okresie pomiędzy zakończeniem pracy a uzyskaniem prawa do emerytury. Po osiągnięciu tego wieku wypłata świadczenia ustaje automatycznie, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznaje emeryturę z urzędu, bez konieczności składania dodatkowego wniosku.
Dorabianie na świadczeniu przedemerytalnym. Można, ale są limity
Osoby pobierające świadczenie przedemerytalne mogą dorabiać, jednak powinny uważnie pilnować wysokości uzyskiwanych przychodów. Przekroczenie ustalonych progów może prowadzić do obniżenia świadczenia, a w niektórych sytuacjach nawet do jego czasowego zawieszenia. Dodatkowa praca jest więc dopuszczalna, ale wymaga kontrolowania dochodów i przestrzegania obowiązujących limitów.
Świadczenie przedemerytalne może zostać zmniejszone lub wstrzymane, gdy uprawniony:
- uzyskuje dochody z działalności gospodarczej, od których odprowadzane są składki na ubezpieczenia społeczne,
- pełni czynną służbę wojskową lub służbę w formacjach mundurowych, takich jak Policja, Straż Graniczna, Państwowa Straż Pożarna, Służba Więzienna, Służba Celno-Skarbowa, CBA, ABW, AW, SKW czy SWW,
- nabędzie prawo do innego świadczenia, np. renty z tytułu niezdolności do pracy, renty inwalidzkiej, renty strukturalnej lub podobnego świadczenia wypłacanego za granicą – w takiej sytuacji wypłata świadczenia przedemerytalnego zostaje całkowicie zawieszona.
Świadczenie przedemerytalne – limity dorabiania od 1 marca 2026
Świadczenie przedemerytalne jest zmniejszane, gdy miesięczny przychód osoby uprawnionej przekroczy 25% przeciętnego wynagrodzenia z poprzedniego roku, ogłaszanego przez Prezesa GUS – jest to tzw. dopuszczalny limit dochodu. Jeżeli jednak zarobki nie przekroczą 70% przeciętnego wynagrodzenia (czyli tzw. progu granicznego), świadczenie nadal jest wypłacane, ale w obniżonej wysokości.
W praktyce oznacza to, że po przekroczeniu niższego limitu świadczenie zostaje pomniejszone o kwotę nadwyżki. Natomiast przekroczenie wyższego progu skutkuje całkowitym wstrzymaniem wypłat.
W okresie od 1 marca 2026 r. do 28 lutego 2027 r. obowiązują następujące limity:
- dopuszczalny przychód (25% przeciętnego wynagrodzenia za 2025 r.) – 2255,90 zł; jego przekroczenie powoduje zmniejszenie świadczenia,
- graniczny przychód (70% przeciętnego wynagrodzenia za 2024 r.) – 6232,50 zł; przekroczenie tej kwoty skutkuje zawieszeniem wypłaty świadczenia.
Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. 1974 Nr 24 poz. 141)
- Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. 2004 nr 120 poz. 1252)
- Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 1998 Nr 162 poz. 1118)
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2025 r. w sprawie wysokości zwiększenia wskaźnika waloryzacji emerytur i rent w 2026 r. (Dz.U. z 2025 r., poz. 1048)
- Komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 15 stycznia 2026 r. w sprawie średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w 2025 r.
- Komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 15 stycznia 2026 r. w sprawie średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych dla gospodarstw domowych emerytów i rencistów w 2025 r.
- Komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 9 lutego 2026 r. w sprawie realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w 2025 r. w stosunku do 2024 r.
- Komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 9 lutego 2026 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w 2025 r.
- Komunikat Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 lutego 2026 r. w sprawie wskaźnika waloryzacji emerytur i rent w 2026 r. (M.P. 2026 poz. 202)
