Do uzgodnień, konsultacji i opiniowania trafił projekt rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie wysokości kwoty bazowej w 2027 r. Chodzi o podstawę ustalenia wysokości dotacji na finansowanie zadań polegających na udzielaniu nieodpłatnej pomocy prawnej, świadczeniu nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego oraz edukacji prawnej. Jak wskazano w uzasadnieniu do projektu, w 2027 r. niezbędne będzie utworzenie 1 480 punktów (o trzy mniej niż w 2026 r.).
Czym jest nieodpłatna pomoc prawna?
Nieodpłatna pomoc prawna, zgodnie z ustawą z 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej, obejmuje pomoc osobie fizycznej w:
- udzieleniu informacji o obowiązującym stanie prawnym, przysługujących jej uprawnieniach lub spoczywających na niej obowiązkach, w tym w związku z toczącym się postępowaniem przygotowawczym, administracyjnym, sądowym lub sądowoadministracyjnym;
- wskazaniu sposobu rozwiązania problemu prawnego
- sporządzeniu projektu pisma w wyżej wymienionych sprawach (z wyłączeniem pism procesowych w toczącym się postępowaniu przygotowawczym lub sądowym i pism w toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym)
- nieodpłatnej mediacji
- sporządzeniu projektu pisma o zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowym lub ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz poinformowanie o kosztach postępowania i ryzyku finansowym związanym ze skierowaniem sprawy na drogę sądową.
Czym jest nieodpłatne poradnictwo obywatelskie?
Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie jest pomocą dostosowaną do konkretnej sytuacji danej osoby. Chodzi o podniesienie świadomości osoby zainteresowanej, by wiedziała jakie prawa jej przysługują i jakie ma obowiązki, a także pomaga samodzielnie rozwiązać problem – w razie potrzeby wspólnie z nią układa plan działania i wspiera w jego realizacji. Poradnictwo obejmuje przede wszystkim sprawy zadłużenia, mieszkaniowe i związane z zabezpieczeniem społecznym, a także bezpłatną mediację.
Czym jest edukacja prawna?
Edukacja prawna to działania, których celem jest zwiększenie wiedzy prawnej społeczeństwa. Obejmuje m.in. informowanie o:
- prawach i obowiązkach obywatelskich,
- działaniu krajowych i międzynarodowych instytucji ochrony prawnej,
- mediacjach i polubownym rozwiązywaniu sporów,
- możliwościach udziału w konsultacjach publicznych i procesie tworzenia prawa,
- możliwości skorzystania z bezpłatnej pomocy prawnej i poradnictwa obywatelskiego.
Zadania te mogą być realizowane m.in. poprzez opracowywanie informatorów, poradników, prowadzenie wykładów oraz warsztatów. Informacje mogą być rozpowszechniane za pomocą środków masowego przekazu.
Kto jest uprawniony do bezpłatnej pomocy prawnej i bezpłatnego poradnictwa obywatelskiego?
Bezpłatna pomoc prawna i bezpłatne poradnictwo obywatelskie przysługują osobom, których nie stać na opłacenie prawnika. Mogą z nich skorzystać także osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą, pod warunkiem że w ciągu ostatniego roku nie zatrudniały pracowników.
Osoba uprawniona, przed skorzystaniem z pomocy, składa oświadczenie, że nie jest się w stanie ponieść kosztów płatnej pomocy prawnej. Przedsiębiorcy składają dodatkowo oświadczenie o niezatrudnianiu innych osób w ciągu ostatniego roku. Oświadczenie można złożyć pisemnie – przy wizycie w punkcie pomocy prawnej – albo ustnie, jeśli korzysta się z pomocy zdalnie, np. telefonicznie. Bezpłatna pomoc prawna i bezpłatne poradnictwo obywatelskie przysługują także sygnalistom.
Finansowanie bezpłatnej pomocy prawnej, bezpłatnej poradnictwa obywatelskiego oraz edukacji prawnej
Finansowanie bezpłatnej pomocy prawnej, bezpłatnego poradnictwa obywatelskiego oraz edukacji prawnej odbywa się z budżetu państwa. Z części będącej w dyspozycji wojewodów przez udzielanie dotacji celowej powiatom. Wysokość dotacji jest co roku ustalana przez Ministra Sprawiedliwości.
Dotacja ta przeznaczana jest w 91 proc. na wynagrodzenia z tytułu umów zawartych między powiatem a adwokatem lub radcą prawnym, który udziela nieodpłatnej pomocy prawnej. Zaś w przypadku powierzenia prowadzenia punktu organizacji pozarządowej, w 91 proc. - na rzecz wyłonionej organizacji pozarządowej, w 6 proc. - na pokrycie kosztów obsługi organizacyjno-technicznej zadań, a w 3 proc. - na zadania z zakresu edukacji prawnej powierzone organizacji pozarządowej.
Wysokość kwoty bazowej
Podstawę ustalenia dotacji stanowi kwota bazowa. Kwota dotacji stanowi dwunastokrotność iloczynu kwoty bazowej i mnożnika. Mnożnik oblicza się poprzez podzielenie liczby mieszkańców powiatu przez 25 000. Dane o liczbie mieszkańców pochodzą od Prezesa GUS i dotyczą stanu na 31 grudnia sprzed dwóch lat. Mnożnik nie może być niższy niż 2 ani wyższy niż 35. Jeśli wynik dzielenia nie jest liczbą całkowitą, zaokrągla się go w górę, gdy pierwsza cyfra po przecinku wynosi 5 lub więcej, albo w dół – gdy jest niższa niż 5.
Kwota bazowa w 2026 r.
Wysokość kwoty bazowej w 2026 r. wynosi 6 310 zł.
Kwota bazowa w 2027 r. [Projekt MS]
Projektowane rozporządzenie zakłada zwiększenie wysokości kwoty bazowej w 2027 r. do 6 487 zł. Stanowi to wzrost o 177 zł w porównaniu z rokiem 2026. Projekt zakłada wejście w życie proponowanej wysokości kwoty bazowej z dniem 1 stycznia 2027 r. Za projekt odpowiedzialny jest Minister Sprawiedliwości.
Podstawa prawa
Ustawa z 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (Dz.U.2026.44 t.j.)
Projekt rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie wysokości kwoty bazowej w 2027 r. (nr z wykazu B993)
