Czym jest atak terrorystyczny? Definicja w polskim Kodeksie karnym
Podstawową definicję przestępstwa o charakterze terrorystycznym zawiera art. 115 § 20 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny. Zgodnie z tym przepisem przestępstwem o charakterze terrorystycznym jest czyn zabroniony zagrożony karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 5 lat, popełniony w jednym z trzech celów:
- Poważnego zastraszenia wielu osób – czyli działania mającego wywołać strach wśród większej grupy ludzi.
- Zmuszenia organów władzy do określonego działania – chodzi o wywarcie presji na władze Polski, innego państwa lub organ organizacji międzynarodowej, aby podjęły określone czynności albo z nich zrezygnowały.
- Wywołania poważnych zakłóceń w funkcjonowaniu państwa – w szczególności w jego ustroju lub gospodarce, a także w funkcjonowaniu innego państwa bądź organizacji międzynarodowej w zakresie wskazanym w przepisie.
Definicja obejmuje również groźbę popełnienia takiego czynu. Dla uznania przestępstwa za terrorystyczne znaczenie ma nie tylko jego przebieg, lecz przede wszystkim cel działania sprawcy. Nie jest przy tym konieczne, aby sprawca należał do organizacji terrorystycznej. Takiego przestępstwa może dopuścić się również osoba działająca samodzielnie.
Czy każda strzelanina lub zamach bombowy jest aktem terrorystycznym?
Samo użycie broni, materiałów wybuchowych czy spowodowanie śmierci wielu osób nie przesądza jeszcze o terrorystycznym charakterze przestępstwa. Na przykład strzelanina będąca wynikiem osobistego konfliktu, zemsty, itp. nie musi być przestępstwem terrorystycznym, nawet jeśli wywoła ogromny strach i poruszenie społeczne.
Inaczej może wyglądać sytuacja, w której sprawca celowo dopuszcza się przemocy, aby zastraszyć wiele osób, wymusić określone decyzje władz albo doprowadzić do poważnej destabilizacji państwa. Ważne jest jaki był cel sprawcy. Dlatego ostateczna kwalifikacja prawna wymaga analizy okoliczności zdarzenia i zgromadzonych dowodów.
Jakie przestępstwa mogą zostać uznane za akty terrorystyczne?
Kodeks karny przewiduje wiele przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu i bezpieczeństwu publicznemu, które w określonych okolicznościach mogą mieć charakter terrorystyczny.
Należą do nich między innymi:
- Wywołanie pożaru, eksplozji lub innego niebezpiecznego zdarzenia - art. 163 Kodeksu karnego dotyczy sprowadzenia zdarzenia zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach.
- Przejęcie kontroli nad samolotem lub statkiem - art. 166 obejmuje określone przypadki przejęcia kontroli nad statkiem powietrznym lub wodnym przy użyciu podstępu, przemocy albo groźby.
- Nielegalne posiadanie lub wykorzystywanie niebezpiecznych materiałów - art. 171 dotyczy m.in. substancji i urządzeń wybuchowych oraz materiałów radioaktywnych, które mogą stwarzać poważne zagrożenie.
- Bezprawne pozbawienie człowieka wolności - czyn określony w art. 189 również może w odpowiednich okolicznościach spełniać przesłanki przestępstwa terrorystycznego.
- Wzięcie lub przetrzymywanie zakładników - art. 252 przewiduje odpowiedzialność za takie działanie w celu wymuszenia określonego zachowania.
Finansowanie terroryzmu. Więzienie grozi nie tylko sprawcom zamachów
Odpowiedzialność karna nie ogranicza się do osób, które bezpośrednio przeprowadzają ataki. Zgodnie z art. 165a Kodeksu karnego przestępstwem może być również gromadzenie, przekazywanie lub oferowanie pieniędzy, papierów wartościowych, praw majątkowych i innego mienia w zamiarze sfinansowania przestępstwa o charakterze terrorystycznym.
Za czyn określony w art. 165a § 1 grozi od 2 do 15 lat pozbawienia wolności.
Takiej samej karze podlega osoba, która w warunkach określonych w § 2 udostępnia mienie grupie przestępczej lub osobie zamierzającej popełnić wskazane przestępstwo. Przepisy obejmują także określone przypadki nieumyślnego finansowania oraz pokrywania kosztów związanych z potrzebami lub zobowiązaniami finansowymi takich osób i grup.
Szkolenia terrorystyczne i rozpowszechnianie niebezpiecznych treści. Co mówi prawo?
Kodeks karny przewiduje odpowiedzialność również za określone działania, które mogą ułatwić popełnienie przestępstwa terrorystycznego. Art. 255a § 1 dotyczy rozpowszechniania lub publicznego prezentowania treści mogących ułatwić popełnienie takiego przestępstwa, jeżeli sprawca działa w zamiarze, aby zostało ono popełnione.
Za takie działanie grozi kara od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.
Takiej samej karze podlega osoba, która w celu popełnienia przestępstwa o charakterze terrorystycznym uczestniczy w szkoleniu mogącym umożliwić jego dokonanie. lub samodzielnie zapoznaje się z treściami, o których mowa § 1.
Udział w organizacji terrorystycznej. Jakie kary przewiduje Kodeks karny?
Polskie prawo przewiduje surowe konsekwencje również za uczestnictwo w zorganizowanych grupach mających na celu popełnianie przestępstw terrorystycznych. Zgodnie z art. 258 Kodeksu karnego:
- Za udział w zorganizowanej grupie lub związku mających charakter zbrojny albo na celu popełnienie przestępstwa o charakterze terrorystycznym grozi od roku do 10 lat pozbawienia wolności.
- Za założenie lub kierowanie zorganizowaną grupą przestępczą, w tym grupą zbrojną, w warunkach określonych w art. 258 § 3 grozi od 2 do 15 lat więzienia.
- Za założenie lub kierowanie grupą albo związkiem mającymi na celu popełnienie przestępstwa o charakterze terrorystycznym grozi od 3 do 20 lat pozbawienia wolności.
Przepisy te pokazują, że odpowiedzialność karna może powstać jeszcze przed przeprowadzeniem jakiegokolwiek zamachu.
Wyjazd za granicę w celu dokonania zamachu też jest przestępstwem
Odpowiedzialność karna może dotyczyć również osób, które przekraczają granicę Polski z zamiarem popełnienia przestępstwa terrorystycznego na terytorium innego państwa. Art. 259a Kodeksu karnego przewiduje karę od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności za przekroczenie granicy Rzeczypospolitej Polskiej w celu popełnienia za granicą przestępstwa o charakterze terrorystycznym lub określonych przestępstw związanych ze szkoleniami i działalnością grup terrorystycznych.
Fałszywy alarm bombowy. Za takie zgłoszenie również grozi więzienie
Kodeks karny przewiduje osobną odpowiedzialność za świadome wywoływanie fałszywych alarmów dotyczących zagrożeń dla bezpieczeństwa. Art. 224a obejmuje określone sytuacje, w których sprawca, wiedząc, że zagrożenie nie istnieje, informuje o nim lub stwarza sytuację mającą wywołać przekonanie o jego istnieniu, powodując interwencję odpowiednich służb lub instytucji.
Przykładem może być fałszywe zawiadomienie o podłożeniu ładunku wybuchowego, które skutkuje podjęciem działań przez policję lub inne służby. Takie zachowanie jest przestępstwem niezależnie od tego, czy zostanie uznane za działanie o charakterze terrorystycznym. Dodatkowo art. 224b przewiduje w określonych przypadkach obowiązkowe konsekwencje finansowe, w tym nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa i świadczenie pieniężne.
Co decyduje o uznaniu czynu za przestępstwo terrorystyczne?
Najważniejsze znaczenie mają przesłanki wskazane w art. 115 § 20 Kodeksu karnego. Jak pisaliśmy już wyżej, aby przestępstwo zostało uznane za terrorystyczne, nie wystarczy samo stwierdzenie, że było brutalne, niebezpieczne lub wywołało strach wśród mieszkańców. Konieczne jest ustalenie, czy sprawca działał z zamiarem zastraszenia wielu osób wywarcia presji na władze lub poważnego zakłócenia funkcjonowania państwa. To właśnie te cele wskazane w kodeksie karnym mają kluczowe znaczenie przy ocenie, czy doszło do przestępstwa o charakterze terrorystycznym.
Polskie prawo wyraźnie rozróżnia więc przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu i bezpieczeństwu publicznemu od przestępstw o charakterze terrorystycznym.
Podstawą prawną jest ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 1342), w szczególności art. 115 § 20, art. 65, art. 165a, art. 255a, art. 258 i art. 259a.
Doświadczona redaktorka i wydawca online, od lat związana z mediami branżowymi, zwłaszcza w obszarze budownictwa, wnętrz, biznesu i gospodarki. Specjalizuje się w SEO, marketingu treści i mediach internetowych. Autorka licznych artykułów i wywiadów. Prywatnie miłośniczka kotów, pasjonatka jazdy na rowerze i długich rozmów z ciekawymi ludźmi.