Nowe rozwiązania nie obejmą wszystkich lokatorów w takim samym zakresie. Projekt przewiduje również wyjątki oraz nowe zasady dotyczące dziedziczenia najmu mieszkań komunalnych.
Mieszkania komunalne 2026. Gminy będą sprawdzać dochody i majątek lokatorów
Od lat samorządy zwracają uwagę, że część mieszkań komunalnych pozostaje zajęta przez osoby, których sytuacja finansowa znacząco się poprawiła od momentu podpisania umowy najmu. Obowiązujące przepisy w wielu przypadkach nie pozwalają skutecznie sprawdzić, czy lokator nadal spełnia kryteria uprawniające do korzystania z lokalu należącego do gminy.
Projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (nr UD239) przygotowany przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii ma to zmienić. Zakłada obowiązkową, cykliczną weryfikację sytuacji dochodowej najemców oraz możliwość sprawdzania ich majątku. Celem zmian jest ograniczenie sytuacji, w których osoby osiągające wysokie dochody nadal korzystają z mieszkań komunalnych na preferencyjnych zasadach, podczas gdy kolejki oczekujących pozostają bardzo długie.
Kiedy gmina będzie mogła podnieść czynsz w mieszkaniu komunalnym?
Największe zainteresowanie budzi propozycja dotycząca podwyższania czynszu. Projekt nie przewiduje automatycznych podwyżek dla wszystkich lokatorów. Gmina zyska jednak możliwość dostosowania wysokości czynszu do sytuacji finansowej najemcy, jeśli podczas weryfikacji okaże się, że jego dochody przekraczają progi określone w przepisach lub lokalnych uchwałach.
Procedura ma wyglądać następująco:
- gmina przeprowadza kontrolę dochodów i majątku,
- ocenia sytuację gospodarstwa domowego,
- może wypowiedzieć dotychczasową wysokość czynszu,
- najemca będzie mógł zaakceptować nową stawkę, odmówić jej albo skierować sprawę do sądu.
Do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowego lokator będzie nadal płacił czynsz w dotychczasowej wysokości.
Kontrola dochodów w mieszkaniach komunalnych co trzy lata. Kogo obejmą nowe przepisy?
Projekt wprowadza obowiązek przeprowadzania kontroli co najmniej raz na trzy lata. Samorząd będzie mógł zażądać dokumentów potwierdzających dochody, zweryfikować informacje zawarte we wniosku, przeprowadzić wywiad środowiskowy, a także korzystać z danych znajdujących się m.in. w księgach wieczystych. Projekt przewiduje jednak wyjątki. Regularna kontrola nie będzie dotyczyć gospodarstw domowych, w których mieszkają wyłącznie osoby w wieku emerytalnym. Z obowiązkowej weryfikacji mają zostać również wyłączone osoby, które otrzymały lokal po jego wyremontowaniu na własny koszt albo przekazały gminie własne mieszkanie lub spółdzielcze prawo do lokalu.
Mieszkania komunalne. Kiedy majątek może oznaczać odmowę najmu lub wyższy czynsz?
Nowe przepisy rozszerzają kontrolę nie tylko na dochody, lecz także na majątek najemców i osób ubiegających się o lokal. Jeżeli wartość majątku członków gospodarstwa domowego będzie wskazywała, że są oni w stanie samodzielnie zaspokoić potrzeby mieszkaniowe, gmina będzie mogła:
- odmówić zawarcia umowy najmu,
- podnieść czynsz,
- wypowiedzieć umowę z odpowiednim okresem wypowiedzenia.
Projekt zakłada również możliwość sprawdzania informacji zawartych w oświadczeniach oraz żądania dodatkowych dokumentów. Podanie nieprawdziwych danych albo odmowa współpracy z gminą mogą skutkować odmową zawarcia umowy najmu.
Dziedziczenie mieszkania komunalnego po śmierci najemcy. Jak zmienią się zasady?
Jednym z najbardziej dyskutowanych elementów projektu są zmiany dotyczące przejmowania najmu po śmierci dotychczasowego lokatora. Mechanizm wynikający z art. 691 Kodeksu cywilnego pozostaje, jednak osoby wstępujące w stosunek najmu będą musiały złożyć oświadczenia dotyczące dochodów i majątku. Dopiero po ich analizie gmina oceni, czy zachodzą przesłanki do dalszego korzystania z lokalu na dotychczasowych warunkach. Jeżeli okaże się, że sytuacja majątkowa pozwala na samodzielne zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, samorząd będzie mógł wypowiedzieć umowę najmu albo podwyższyć czynsz. Ostateczna decyzja ma należeć do gminy i będzie podejmowana indywidualnie.
Kto będzie mógł dostać mieszkanie komunalne po zmianie przepisów?
Autorzy projektu podkreślają, że zmiany mają nie tylko uszczelnić system, ale również zwiększyć dostępność mieszkań komunalnych dla osób rzeczywiście potrzebujących wsparcia. Projekt przewiduje między innymi:
- doprecyzowanie kryteriów dochodowych,
- ograniczenie możliwości korzystania z lokalu przez osoby posiadające własne mieszkanie lub dom,
- zakaz podnajmowania mieszkań komunalnych pod rygorem wypowiedzenia umowy,
- większe możliwości weryfikacji danych przedstawianych przez wnioskodawców.
Według projektodawców takie rozwiązania mają sprawić, że lokale komunalne będą trafiały przede wszystkim do osób znajdujących się w trudniejszej sytuacji mieszkaniowej.
Podstawa prawna
- Projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (UD239) – Ministerstwo Rozwoju i Technologii;
- Ustawa z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z późn. zm.);
- Art. 691 Kodeksu cywilnego.
Redaktorka portalu internetowego gazetaprawna.pl. Absolwentka filologii polskiej oraz pedagogiki. Psychodietetyczka oraz psychoterapeutka w trakcie szkolenia. Przez kilka lat pracowała jako dziennikarka medyczna. Pasjonatka tematów z zakresu medycyny, a zwłaszcza zdrowia psychicznego.