W cieniu konfliktu USA-Iran w Nowym Jorku trwa Jedenasta Konferencja Przeglądowa Stron Traktatu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT). Konferencja rozpoczęła się 27 kwietnia i potrwa do 22 maja. W trakcie niej państwa-strony traktatu mają przeanalizować wdrażanie przez kraje postanowień traktatu.
Podczas otwarcia konferencji sekretarz generalny ONZ Antonio Guterres ocenił, że znaleźliśmy się w czasach „zbiorowej amnezji”.
Szable nuklearne znów zadźwięczały. Panuje ciągła nieufność. Ciężko wywalczone normy ulegają erozji. Kontrola zbrojeń umiera. Globalne wydatki na zbrojenia wzrosły w zeszłym roku do 2,7 biliona dolarów — to trzynaście razy więcej niż cała pomoc rozwojowa na świecie i tyle samo, co cały produkt krajowy brutto Afryki – wymieniał.
Guterres zwrócił uwagę, że o raz pierwszy od dziesięcioleci liczba głowic jądrowych wzrasta, a niektóre rządy otwarcie rozważają nabycie broni atomowej. – Temat testów broni nuklearnej znowu wraca – dodał.
Co dalej z traktatem o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej?
Podczas przemówienia Guterres zwrócił się bezpośrednio do rządzących: Czy zapomnieliśmy, że wojny nuklearnej nie da się wygrać? Czy zapomnieliśmy, że broń jądrowa nie czyni nikogo bezpieczniejszym? – pytał.
Na przestrzeni dziesięcioleci opracowaliśmy sieć instrumentów mających na celu zapobieganie stosowaniu, rozprzestrzenianiu i testowaniu broni jądrowej — a także osiągnięcie ich całkowitej eliminacji - przypomniał.
Podstawą tych wysiłków jest Traktat o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej, jednak od dłuższego czasu ulega on erozji. Zwrócił uwagę, że państwa-strony muszą dotrzymać obietnic złożonych w podpisanej umowie. Przy tym nie mogą mieć zastrzeżeń, stawiać warunków czy dawać wymówek.
Nadszedł czas, aby państwa ponownie opowiedziały się za rozbrojeniem i nierozprzestrzenianiem broni nuklearnej jako jedyną prawdziwą drogą do pokoju. Musi się to odbyć poprzez wzmocnienie zakazu przeprowadzania testów jądrowych, wzmocnienie systemu zabezpieczeń i nadzoru Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej – wymieniał.
ONZ: Rozwój technologii a wpływ na zagrożenie nuklearne
Guterres zwrócił także uwagę na rozwój technologiczny, który powoduje pojawianie się nowych zagrożeń nuklearnych. Przy tym wymienił wpływ sztucznej inteligencji czy komputerów kwantowych.
Traktat nie jest reliktem minionych czasów, zamrożonym w bursztynie. Musi zmierzyć się ze związkiem broni jądrowej z nowymi technologiami. Musimy zadbać o to, aby ludzkość nigdy nie zrzekła się kontroli nad jej wykorzystaniem, dopóki broń jądrowa nie zostanie wyeliminowana – zaznaczył.
Sekretarz Generalny ONZ podkreślił, że „rozbrojenie nie jest nagrodą za pokój”, a jest podstawą pokoju. - Przełammy zbiorową amnezję dotyczącą broni jądrowej zanim będzie za późno – zaapelował.
Czego dotyczy Traktat o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT)?
Traktat o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT) został otwarty do podpisu w 1968 r. i wszedł w życie dwa lata później - w 1970 r. Po zgodzie państw-stron został przedłużony na czas nieokreślony w 1995 r.
Traktat jest uważany za kamień milowy globalnego systemu rozbrojenia jądrowego i nierozprzestrzeniania broni jądrowej. Został on opracowany w celu zapobiegania rozprzestrzenianiu broni jądrowej, wspierania rozbrojenia jądrowego oraz promowania współpracy w zakresie pokojowego wykorzystania energii jądrowej. Stanowi on jedyne prawnie wiążące zobowiązanie zawarte w traktacie wielostronnym dotyczące państw posiadających broń jądrową.
Do traktatu przystąpiło 191 państw, w tym pięć państw posiadających broń jądrową (USA, Rosja, Chiny, Francja i Wielka Brytania). Jedynymi państwami, które nie podpisały układu, są Izrael, Indie, Pakistan i Sudan Południowy. Korea Północna, która przystąpiła do traktatu w 1985 roku, w kwietniu 2003 roku jednostronnie się z niego wycofała.
Konferencje mające na celu przegląd funkcjonowania traktatu odbywały się co pięć lat od momentu jego wejścia w życie w 1970 r. Państwa-Strony konsekwentnie dążyły do osiągnięcia konsensusu w sprawie dokumentu końcowego, jednak w ostatnich cyklach stało się to coraz trudniejsze.
