Efektem kiepskiej pogody jest niższa aktywność rodzin pszczelich oraz pogarszające się prognozy zbiorów miodu. W tle problemów pogodowych coraz wyraźniej wybrzmiewa jednak szersza dyskusja o kondycji środowiska i przyszłości zapylaczy. Między innymi tego tematu dotyczą unijne regulacje, wzbudzając emocje w środowisku pszczelarzy. Warto zaznaczyć, że wchodzą one w życie stopniowo już od roku 2024.
Sezon na miód zaczyna się z trudnościami
Pszczelarze z dużą ostrożnością oceniają perspektywy tegorocznych zbiorów. W wielu regionach kraju pszczoły rozpoczęły aktywność już w marcu, jednak brak odpowiednich pożytków sprawił, że ich rozwój został zahamowany.
– Nie było wtedy kwiatów, więc pszczoły krążyły wokół uli, a w skrajnych przypadkach dochodziło nawet do rabunków między rodzinami – relacjonują pszczelarze w mediach regionalnych.
Na spadającą wydajność uli zwracają uwagę również organizacje branżowe. – Jeszcze kilkanaście lat temu standardem było pozyskanie 20–30 litrów miodu z jednego ula.
Dziś w wielu pasiekach to zaledwie 5–6 litrów – wskazują przedstawiciele środowiska, podkreślając, że na wynik wpływa nie tylko pogoda, ale również zmiany w strukturze upraw i ograniczona różnorodność roślin miododajnych.
Eksperci podkreślają, że tegoroczne warunki atmosferyczne wyjątkowo nie sprzyjają zapylaczom. Niedobór opadów ogranicza rozwój roślin nektarodajnych, osłabione uprawy rzepaku produkują mniej nektaru, a silny wiatr utrudnia pszczołom efektywne loty i powroty do uli. Dodatkowo poranne przymrozki uszkadzają kwiaty i redukują ilość dostępnego pyłku.
Do tego dochodzą czynniki strukturalne: postępująca monokultura upraw, spadek liczby miedz i dzikich łąk oraz presja chorób i pasożytów, takich jak warroza.
W rezultacie pszczoły mają coraz krótsze i mniej stabilne „okna pożytkowe”, co bezpośrednio przekłada się na kondycję rodzin i wielkość zbiorów. Wszystko to sprawia, że prognozy na ten rok pozostają ostrożne, a branża przygotowuje się raczej na umiarkowane – lub poniżej średniej – zbiory miodu.
UE wprowadza wkrótce zmiany jakie dotkną miód
Od 14 czerwca 2026 zniknie z rynku produkt ,,miód przefiltrowany”. Jak wspominałem na początku, nowe przepisy są częścią dyrektywy 2024/1438 UE, tzw. „dyrektyw śniadaniowych”, dotyczących uporządkowania rynku m.in. marmolad, soków dżemów i części produktów mlecznych.
Chodzi w nich o ochronę zdrowia i praw konsumentów. Nasze krajowe rozporządzenie Ministra Rolnictwa reguluje proces usuwania ,,obcych substancji”, tak by nie został w tym procesie usunięty nadmiernie pyłek kwiatowy lub inny specyficzny składnik miodu. Stąd ma zniknąć kategoria ,,przefiltrowanego miodu”, który zostanie uznany za miód do wypieków. Drugą zmianą, tą bardziej widoczną będzie pojawienie się na etykietach szczegółowego opisu krajów pochodzenia surowca użytego do produkcji miodu oraz bardziej szczegółowego opisu składu produktu.
Dyrektywy śniadaniowe UE: dlaczego narzekają na nie pszczelarze
Obok, równolegle toczy się dyskusja wokół projektu dotyczącego ochrony zapylaczy, w którym pojawił się temat ograniczenia negatywnego wpływu hodowli pszczoły miodnej na dzikie zapylacze. Część uczestników sporu odebrała to jako atak na pszczelarstwo, jednak eksperci podkreślają, że chodzi o racjonalne zarządzanie przestrzenią i ochronę bioróżnorodności. Według danych przywoływanych przez Polską Izbę Miodu liczba rodzin pszczelich w Polsce wzrosła w ostatniej dekadzie o około 85 proc., do poziomu 2,4 mln, a liczba pszczelarzy o 68 proc., do około 98 tys. Jednocześnie produkcja miodu utrzymuje się na poziomie około 27 tys. ton, a wydajność jednej rodziny pszczelej wynosi średnio 11,6 kg, podczas gdy w Niemczech to około 34 kg, a we Francji około 18 kg. To prowadzi do zasadniczego pytania: dlaczego przy rosnącej liczbie pszczół nie rośnie produkcja miodu? – W ostatnich latach pojawiają się próby podważania jakości miodu dostępnego na polskim rynku, m.in. poprzez stosowanie metod badawczych, które nie są powszechnie uznane w Unii Europejskiej, takie jak DNA - tłumaczy profesor Wyższej Szkoły Bezpieczeństwa w Poznaniu Mirosław A. Michalski. - Może to prowadzić do presji ekonomicznej i osłabiania pozycji krajowych producentów, dlatego kluczowe znaczenie mają transparentność i rzetelna certyfikacja.
Pszczelarstwo to biznes w którym natura rozdaje karty
Choć sektor pszczelarski ma duży potencjał, jego stabilność wciąż zależy od czynników naturalnych, na które producenci mają ograniczony wpływ. Główna bariera to zmienne i coraz bardziej nieprzewidywalne warunki pogodowe.
Mimo wyzwań klimatycznych Polska pozostaje jednym z wiodących producentów miodu w Unii Europejskiej. Krajowe miody cieszą się dużym uznaniem zarówno w kraju, jak i za granicą. Rzepakowy, lipowy, wielokwiatowy, a także bardziej charakterystyczny gryczany - każdy z nich ma swoich wiernych konsumentów, nie tylko w naszym kraju.
- Pogoda wpływa bezpośrednio na okresy kwitnienia roślin, a tym samym na dostępność pożytków dla pszczół. Krótszy okres wegetacji oraz częste zjawiska ekstremalne, takie jak susze czy przymrozki, znacząco obniżają zbiory miodu. Nie bez znaczenia jest także stan środowiska. Zmniejszająca się bioróżnorodność, monokultury uprawne oraz nadmierne stosowanie środków ochrony roślin ograniczają liczbę roślin miododajnych i pogarszają zdrowie pszczół. – mówi Przemysław Rujna z Polskiej Izby Miodu.
Miód z Polski na światowym rynku
Oprócz roli producenta, Polska jest również aktywnym uczestnikiem unijnego rynku handlu miodem – eksportujemy spore ilości tego surowca. W 2023 roku eksport miodu wyniósł łącznie 14 tys. ton, z czego 1,2 tys. ton (czyli 9%) trafiło do krajów trzecich spoza Unii Europejskiej.
Największym odbiorcą były Niemcy, które zakupiły 2,7 tys. ton miodu (19% całkowitego eksportu). Na kolejnych miejscach znalazły się Włochy (1,9 tys. ton – 14%), Hiszpania (1,4 tys. ton – 10%) oraz Grecja (1,3 tys. ton – 10%).
Z drugiej strony, miód z Chin, Ukrainy czy Ameryki Południowej stanowi uzupełnienie krajowej produkcji, zwłaszcza w latach takich jak obecny sezon o niskich zbiorach. Umożliwia utrzymanie ciągłości dostaw, stabilizację cen i rozszerzenie oferty o odmiany egzotyczne, których nie produkuje się w Polsce.
Import wspiera także rozwój rynku jako całości.
