rozwiń >

Nowo naliczona emerytura jest niższa od dotychczas otrzymywanej. Interwencja poselska w sprawie nauczycieli, którzy przeszli na wcześniejszą emeryturę

Do MRPiPS zwrócił się poseł Łukasz Horbatowski:

„Zwracam się z prośbą o wyjaśnienie oraz podjęcie działań w sprawie obywateli, którzy czują się pokrzywdzeni przez zmiany w przepisach dotyczących obliczania podstawy emerytury. Problem ten dotyczy m.in. nauczycieli, którzy skorzystali z prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 88 Karty Nauczyciela.”

Wskazany problem dotyczy tysięcy nauczycieli. Jednym z wielu pan J. K. (rocznik 1954), który przez wiele lat pracował jako nauczyciel matematyki i informatyki. Na podstawie obowiązujących wówczas przepisów przeszedł on na wcześniejszą emeryturę 1 grudnia 2007 roku. W 2019 roku, po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (65 lat), wystąpił do ZUS o przeliczenie świadczenia. Okazało się jednak, że nowo naliczona emerytura jest niższa od dotychczas otrzymywanej, co ZUS uzasadnił przepisami, które weszły w życie 1 stycznia 2013 roku.

Przyczyną tej sytuacji jest wejście w życie ustawy z dnia 11 maja 2012 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Ustawa wprowadziła przepis (art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej) przewidujący, że jeżeli ubezpieczony pobrał tzw. wcześniejszą emeryturę, zwaloryzowaną podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24 ustawy emerytalnej (czyli tzw. emerytury powszechnej) pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych wcześniejszych emerytur.

Kluczowym problemem jest jednak fakt, że przepis ten wprowadzono w momencie, gdy osoby takie jak pan K. były już na emeryturze, co doprowadziło do znacznego obniżenia ich kapitału początkowego. Osoby te, decydując się na wcześniejsze zakończenie aktywności zawodowej, ufały, że państwo nie zmieni zasad wypłaty świadczeń w trakcie ich pobierania.

Powyższy przepis został zaskarżony do Trybunału Konstytucyjnego, który orzeczeniem z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, uznał go za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim dotyczy kobiet urodzonych w 1953 r., które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej.

MRPiPS: idea pomniejszania podstawy obliczenia emerytury powszechnej o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych jest słuszna

Zarówno Trybunał Konstytucyjny i Sąd Najwyższy nie kwestionują jednak zasadności funkcjonowania w polskim systemie prawnym art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Jego istnienie uzasadnia się tym, że zapobiega sztucznej kapitalizacji wartości emerytury powszechnej.

Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał w orzecznictwie, że możliwość przejścia z emerytury wcześniejszej na emeryturę powszechną wytworzyła mechanizm godzący w zasadę solidaryzmu społecznego. Osoby pobierające emeryturę wcześniejszą, które nie kontynuują zatrudnienia, a zatem nie wnoszą do systemu emerytalnego nowych składek, zyskują na odłożeniu w czasie momentu przejścia na emeryturę powszechną.

Im dłużej pobierają emeryturę wcześniejszą, tym wyższa staje się kwota przysługującej im w przyszłości emerytury powszechnej. Jak wyjaśnia resort, wynika to z faktu, że wraz z wypłatą emerytury wcześniejszej waloryzowane są składki zapisane na koncie indywidualnym oraz kapitał początkowy, a także zmniejsza się średnia długość życia – czynniki te wpływają na wysokość przyszłego świadczenia. Tym samym dochodzi do sytuacji, w której pobierana emerytura wcześniejsza uszczupla składki zgromadzone w czasie aktywności zawodowej, a jednocześnie wysokość emerytury powszechnej rośnie.

Jak przyznało MRPiPS, choć sama idea pomniejszania podstawy obliczenia emerytury powszechnej o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych jest słuszna i zgodna z zasadą sprawiedliwości społecznej, to pozostają jednak zastrzeżenia co do sposobu jej wprowadzenia do porządku prawnego.

Niemal 70 tys. emerytów uzyska prawo do rekompensaty? Resort pracuje nad ustawą

MRPiPS przyznało, że część emerytów z roczników innych niż 1953 została rzeczywiście pokrzywdzona sposobem wprowadzenia art. 25 ust. 1b do polskiego systemu emerytalnego. Emeryci – mężczyźni urodzeni w latach 1949–1952 oraz w 1954 r., a także kobiety urodzone w latach 1954–1959 -którzy wystąpili z wnioskiem o emeryturę wcześniejszą przed 6 czerwca 2012 r., a powszechny wiek emerytalny osiągnęli po 31 grudnia 2012 r., zostali zaskoczeni zmianą prawa i nie mieli możliwości podjęcia działań dostosowawczych, zapobiegających niekorzystnym skutkom nowelizacji ustawy emerytalnej – przyznał resort.

Ważne

Według danych przekazanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przepisy projektowanej ustawy będą miały zastosowanie do około 67 tysięcy osób.

Z tego względu resort opracował projekt ustawy o ustalaniu wysokości emerytur z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dla osób, które do dnia 6 czerwca 2012 r. przeszły na emeryturę na zasadach obowiązujących osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. (UD204).

Emeryci otrzymają rekompensaty za zaniżone emerytury? Projekt przewiduje możliwość ustalenia wysokości emerytury powszechnej, bez pomniejszania podstawy obliczenia emerytury o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych

Z zastrzeżeniem, iż wniosek o emeryturę wcześniejszą został złożony przed 6 czerwca 2012 r., a prawo do emerytury powszechnej zostało ustalone decyzją ZUS po 2012 r. Proponowane rozwiązanie będzie zatem dotyczyć osób, które pobierają lub pobierały emeryturę wcześniejszą, a data przyznania (nabycia) prawa do emerytury powszechnej przypada po 2012 r. i których emerytura -na mocy art. 25 ust. 1b – była pomniejszana o kwoty pobranych emerytur wcześniejszych.

Resort proponuje, aby osobom, których emerytura powszechna została w ten sposób obniżona, ponownie ustalić jej wysokość na moment złożenia wniosku – bez uwzględniania rocznych waloryzacji kapitału początkowego i składek na koncie ubezpieczonego w okresie pobierania emerytury wcześniejszej, aż do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, oraz bez pomniejszania kapitału emerytalnego o kwoty pobranych świadczeń.

Następnie tak ustalona wysokość emerytury powszechnej zostanie podwyższona o coroczne waloryzacje przeprowadzane w marcu dla emerytur i rent. Proponowane rozwiązanie obejmie również osoby, które nadal pobierają emerytury wcześniejsze i nie wystąpiły jeszcze z wnioskiem o emeryturę powszechną.

Kiedy ustawa wejdzie w życie?

Obecnie analizowane są aktualnie uwagi zgłoszone w procesie uzgodnień międzyresortowych, konsultacji publicznych i opiniowania, dotyczące rozwiązań prawnych przyjętych w projekcie ustawy. Po zakończeniu prac analitycznych dokument zostanie skierowany do dalszego procedowania na szczeblu Stałego Komitetu Rady Ministrów, zaś o jego ostatecznym kształcie zadecydują kolejne etapy procesu legislacyjnego. Zaproponowano, by ustawa weszła w życie z dniem 1 czerwca 2026 r.

Źródło:

MRPiPS

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2012 poz. 637)

Projekt ustawy o ustalaniu wysokości emerytur z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dla osób, które do dnia 6 czerwca 2012 r. przeszły na emerytury na zasadach obowiązujących osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. (UD204)