RPO na początku kwietnia zwrócił się do do Komendanta Głównego SG Roberta Bagana z pytaniami o deportację obywateli Afganistanu.
RPO dostrzega wątpliwości dotyczące praktyki deportowania cudzoziemców do krajów niebezpiecznych, jak Afganistan, zwłaszcza gdy nie mieli oni realnej możliwości złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – pisał w oficjalnym wystąpieniu zastępca RPO Wojciech Brzozowski.
W odpowiedzi na pismo, zastępca Komendanta Głównego Straży Granicznej. gen. bryg. SG Grzegorz Niemiec, poinformował, że operacja powrotowa do kraju pochodzenia dotyczyła 9 obywateli Afganistanu.
Każdorazowo przed przeprowadzeniem operacji powrotowej, właściwe organy Straży Granicznej dokonują indywidualnej analizy sytuacji cudzoziemca. Obejmuje ona ocenę jego sytuacji osobistej i prawnej oraz weryfikację aktualnych informacji dotyczących warunków panujących w państwie pochodzenia – wyjaśnił.
Straż Graniczna: działania prowadzone są z zachowaniem procedur
Niemiec zaznaczył, że deportacje realizowane są wyłącznie w przypadkach, w których przeprowadzone postępowanie administracyjne nie wykazało przeszkód prawnych do ich wykonania. Ponadto, jak dodał, każdy z obywateli Afganistanu posiadał już ostateczną decyzję administracyjną o zobowiązaniu do powrotu.
Działania te prowadzone są z zachowaniem obowiązujących procedur oraz z poszanowaniem praw osób, których dotyczą – podkreślił.
Jednocześnie zapewnił, że zgodnie z rozporządzeniem ministra spraw wewnętrznych w sprawie obecności przedstawicieli organizacji pozarządowych w toku działań związanych z doprowadzaniem cudzoziemca do granicy organizacje pozarządowe zostały poinformowane o tej operacji powrotowej.
UNHCR ostrzega: w Afganistanie utrzymuje się poważny kryzys praw człowieka
Jak wynika z opublikowanych we wrześniu 2025 r. wytycznych Wysokiego Komisarza ONZ ds. Uchodźców (UNHCR), w Afganistanie utrzymuje się poważny kryzys praw człowieka, kryzys humanitarny oraz niestabilna sytuacja wewnętrzna. Oznacza to, że osoby tam deportowane mogą być narażone na utratę życia, wolności lub bezpieczeństwa osobistego, a także na tortury bądź nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie.
Jednocześnie UNHCR wezwał państwa do umożliwienia cywilom uciekającym z Afganistanu dostępu do swoich terytoriów, zagwarantowania im prawa do ubiegania się o azyl oraz zapewnienia poszanowania zasady non-refoulement.
Według UNHCR sytuacja w Afganistanie jest niestabilna i może taka pozostać w najbliższym czasie. Stwarza to poważne wyzwania dla zapewnienia bezpiecznego powrotu do kraju pochodzenia nawet tym osobom, które nie chcą lub nie mogą uzyskać ochrony międzynarodowej.
Ponadto, od czasu opublikowania wytycznych w 2025 r. sytuacja w Afganistanie się jeszcze pogorszyła. Spowodowane jest to rozpoczęciem się konfliktu zbrojnego pomiędzy Afganistanem a Pakistanem, w którego ramach pakistańskie wojsko m.in. prowadziło ataki lotnicze na Kabul.
Na czym polega deportacja?
Deportacja to inaczej zobowiązanie do powrotu. W Polsce jest to procedura administracyjna prowadzona głównie przez Straż Graniczną wobec cudzoziemców łamiących prawo pobytowe lub zagrażających bezpieczeństwu.
W decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu określa się termin dobrowolnego wyjazdu, który wynosi od 15 do 30 dni, liczonych od dnia doręczenia decyzji. Decyzję tę odnotowuje się w paszporcie cudzoziemca. Organ, który wydał decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, informuje pisemnie cudzoziemca w języku dla niego zrozumiałym o podstawie prawnej wydania decyzji, oraz poucza go, czy i w jakim trybie służy mu odwołanie od tej decyzji.
Termin dobrowolnego wyjazdu nie jest wskazywany w przypadku, gdy istnieje prawdopodobieństwo ucieczki cudzoziemca lub wymagają tego względy obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Decyzja ta podlega natychmiastowemu wykonaniu.
W razie braku podporządkowania następuje przymusowe doprowadzenie do granicy. Zobowiązanie do powrotu często połączone jest z zakazem wjazdu do Polski i Schengen na okres od 6 miesięcy do 5 lat.
