ZUS odmówił renty. Co dalej?
„Pomimo swojej niepełnosprawności nie otrzymałam renty chorobowej. Słyszałam o rencie w drodze wyjątku. Co powinnam zrobić, żeby ją dostać?” – pyta Czytelniczka.
Ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Stanowi o tym art. 83 ustawy emerytalnej.
Renta w drodze wyjątku. 3 warunki do spełnienia
Trzeba jednak pamiętać, iż otrzymanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku nie jest łatwe. Trzeba spełnić poniższe wymogi:
• niespełnienie warunków do uzyskania renty spowodowane szczególnymi okolicznościami;
• niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym spowodowaną całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem;
• brak niezbędnych środków utrzymania.
Ważne
Wszystkie powyższe przesłanki muszą zostać spełnione łącznie. Niespełnienie choćby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.
Najczęstszym problemem w uzyskaniu tego rodzaju wsparcia są niedookreślone przesłanki. Przykładowo, prawo nie definiuje pojęcia „szczególnych okoliczności”. Sądy podkreślają, iż chodzi tu o zdarzenia niezawinione przez osobę ubiegającą się o świadczenie i niezależne od niej. Z kolei w wyroku z 27 marca 2024 r. (II SA/Wa 1906/23), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, iż uzasadnione jest powiązanie określenia „niezbędnych środków utrzymania”, z kwotą najniższej emerytury.
Jak dostać rentę w drodze wyjątku? Konieczny wniosek
Na początku trzeba uzyskać odmowną decyzję ZUS-u w przedmiocie prawa do renty. Wniosek o rentę w drodze wyjątku składa się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W przypadku decyzji odmownej można wnioskować o ponowne rozparzenie sprawy (w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji). Później stronie przysługuje prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego.
Podstawa prawa
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j. t. Dz. U. z 2025 r., poz. 1749; ost. zm. Dz. U. z 2026 r., poz. 425)
Ukończyła studia prawnicze w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II oraz aplikację adwokacką w Izbie Adwokackiej w Warszawie.
W Grupie INFOR od kilkunastu lat analizuje przepisy, zmiany prawa i ich wpływ na codzienne życie.
Specjalizuje się w prawie rodzinnym, wsparciu osób z niepełnosprawnościami, pomocy społecznej i ochronie środowiska.