Minęło prawie półtora roku od wejścia w życie ustawy z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej. Zgodnie z jej zapisami, rząd zobowiązany jest przedstawiać Sejmowi i Senatowi raz na dwa lata sprawozdanie z jej wykonania. Raport podsumowujący działania podjęte w 2025 roku został w ostatnim czasie opublikowany na stronach parlamentu.
Miejsca doraźnego schronienia, ukrycia i schrony
Jednym z kluczowych obszarów ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej są zadania związane z budownictwem ochronnym. Dotyczą one przede wszystkim przygotowania do odtworzenia i budowa budowli ochronnych zapewniających przetrwanie, przegląd miejsc doraźnego schronienia oraz centralna ewidencja obiektów zbiorowej ochrony.
Głównym zadaniem realizowanym w 2025 r. były sprawdzenia budowli ochronnych. Organy ochrony ludności zleciły Państwowej Straży Pożarnej sprawdzenie 6 936 budowli ochronnych, z czego 1 405 zleceń dotyczyło obiektów, które nie były wcześniej budowlami ochronnymi. PSP przeprowadziło 4 852 sprawdzenia i w następstwie wydała 4 213 stanowisk. Stwierdzono w nich, że 2 568 budowli ochronnych może spełniać bądź już spełnia wymagania bezpieczeństwa pożarowego, a także wymagania dotyczące wyposażenia budowli ochronnych.
Równolegle organy nadzoru budowlanego otrzymały 4 794 zlecenia sprawdzenia dotychczasowych budowli ochronnych, tj. obiektów budowlanych, które przed 1 stycznia 2025 r. pełniły funkcję schronu lub ukrycia, z których sprawdzeniu poddano 3 710. Na podstawie dokonanych ustaleń sformułowane zostały 3 394 stanowiska:
- w 617 przypadkach budowla spełniania lub ma możliwości spełniania kryteriów;
- w 1181 przypadkach wystąpił brak możliwości spełniania co najmniej jednego z ocenianych kryteriów;
- w 1596 przypadkach jest konieczność podjęcia dalszych czynności w celu oceny spełniania kryteriów, takich jak sporządzenie ekspertyzy czy dokumentacji projektowej.
Kolejne zadania jednostek samorządu terytorialnego – schrony, miejsca doraźnego schronienia i miejsca ukrycia
Jak czytamy, na terenie kraju przeprowadzono 7 613 przedsięwzięć w zakresie miejsc doraźnego schronienia i 627 przedsięwzięć w zakresie ukryć. Dodatkowo w 2025 r. przeprowadzono 661 przedsięwzięć w zakresie powstania schronów. Działania te przede wszystkim polegały na wykonaniu ekspertyz technicznych, sporządzeniu dokumentacji projektowych budowli ochronnych i ich infrastruktury.
Jako priorytety wskazano budowę, przebudowę lub modernizację budowli ochronnych, wytypowanych do realizacji i zakończenia w 2026 roku, a także zapewnienie funkcjonalności miejsc doraźnego schronienia. Dodatkowo Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji podjęło działania legislacyjne w zakresie umożliwienia organom ochrony ludności realizacji inwestycji budowlanych wieloletnich przez wprowadzenie do przyszłego Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej limitów inwestycyjnych na inwestycje budowlane wieloletnie.
Aplikacja „Gdzie się ukryć” i mapa punktów schronienia
Aplikacja „Gdzie się ukryć” została przygotowana i uruchomiona przez Komendę Główną PSP oraz udostępniona 21 grudnia 2025 r. Zawiera informacje o punktach schronienia na obszarze całego kraju oraz wskazuje ich lokalizację, korzystając z ustalonej pozycji użytkownika. Co ważne, punkty schronienia to istniejące obiekty lub ich części, które dają krótkotrwałą osłonę: przejścia podziemne, tunele, stacje metra, masywne garaże.
W efekcie dotychczas zrealizowanych zadań przez jednostki PSP, w aplikacji „Gdzie się ukryć” zaewidencjonowanych zostało łącznie na terenie kraju 81 823 punktów schronienia. Pojemność zaewidencjonowanych obiektów oszacowano na 23 338 227, co odpowiada zapewnieniu w nich miejsca dla 62,8 proc. liczby mieszkańców Polski, przy populacji wynoszącej 37 162 988.
Ponad 1 tys. zmodernizowanych magazynów w ramach ochrony ludności
Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej nałożyła obowiązek zabezpieczenia logistycznego i zapewnienia ciągłości dostaw. W ramach działań wojewodów oraz organów samorządu terytorialnego, łączna liczba powstałych/zmodernizowanych/wyremontowanych magazynów wyniosła 1 159. Ponadto, przeprowadzono łącznie 17 312 przedsięwzięć w zakresie wyposażenia baz magazynowych w całej Polsce.
Równolegle wzmacniano zabezpieczenia logistyczne podmiotów leczniczych, obejmujące inwestycje w zasoby szpitalne oraz działania przygotowujące obiekty do funkcjonowania w warunkach ograniczonej dostępności mediów. Takich inwestycji z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej w zasoby szpitalne zrealizowano 1 382.
Najczęstszymi zakupami realizowanymi przez jednostki samorządu terytorialnego były zasoby takie jak:
- motopompy,
- nagrzewnice,
- pompy szlamowe,
- mobilne maszty oświetleniowe,
- paleciaki,
- wózki widłowe,
- pontony ratownicze.
Jednostki zdecydowały o uzupełnieniu baz magazynowych m.in. o worki przeciwpowodziowe, namioty ratunkowe, zapory przeciwpowodziowe, łopaty, plandeki, geowłókninę, łóżka polowe, przecinarki, osuszacze, kuchnie polowe.
Łącznie w 2025 roku wojewodowie wykazali 3 286 budynków dostosowanych do uzyskania autonomii energetycznej. W ramach zadań zabezpieczenia w energię elektryczną magazyny zostały wyposażone w agregaty prądotwórcze, zbiorniki na paliwo stałe, zestawy łączności satelitarnej, telefony satelitarne, radiotelefony. Uzupełnieniem tych działań były przedsięwzięcia z zakresu zabezpieczenia dostępu do wody, obejmujące m.in. modernizację ujęć wody, przygotowanie alternatywnych źródeł zaopatrzenia oraz rozwój rozwiązań umożliwiających dystrybucję wody na potrzeby ludności. W 2025 roku łącznie zrealizowano 2 748 tego typu przedsięwzięć.
Jednostki samorządowe dokonywały również zakupu ciągników, quadów z przyczepami, dronów, koparko-ładowarek, minikoparek czy ambulansów. Dodatkowo jednostki zostały zaopatrzone w dodatkowe elementy takie jak: zakup racji żywnościowych, hełmy, kamizelki, kamizelki kuloodporne, taczki, powerbanki, maseczki, koce, rękawice, defibrylatory, kombinezony, latarki, zestawy ratownicze, megafony, maski, megafony, pojemniki na paliwo.
Wsparcie finansowe dla straży pożarnej
Jednym z głównych filarów ochrony ludności jest straż pożarna. W ramach wyposażenia ratowników i podmiotów ochrony ludności zakupiono 1 932 kompletów umundurowania specjalnego oraz wyposażenia osobistego, tj. niemal 20 tys. jednostek sprzętowych. Zakupy obejmowały m.in. ubrania specjalne, hełmy strażackie, rękawice, buty, kominiarki, latarki przeciwwybuchowe oraz odzież roboczą i treningową. Dodatkowo wyposażono ratowników i personel w środki ochrony indywidualnej: 47 tarcz balistycznych i 1 805 kompletów rezerwy wyposażenia ratownika, tj. ponad 10 tys. jednostek sprzętowych.
Kolejnym realizowanym zakresem zadaniowym było zapewnienie sprzętu do działań ratowniczych oraz ewakuacji. W ramach tego bloku zakupiono 737 sztuk sprzętu, m.in.:
- średnie i ciężkie samochody ratowniczo-gaśnicze – 94 szt.,
- samochody ratownictwa technicznego z żurawiem – 10 szt.,
- samochód ratownictwa chemicznego – 1 szt.,
- ładowarki teleskopowe z lawetami – 6 szt.,
- pojazdy UTV z przyczepami i akcesoriami – 60 szt.,
- łodzie ratownicze z silnikami – 35 szt.,
- zestawy hydrauliczne (spalinowe i elektryczne) – 144 szt.,
- mikrobusy do ewakuacji osób – 69 szt.,
- samochody kwatermistrzowskie i typu pickup – 150 szt.,
- pojazdy ewakuacji medycznej – 6 szt.,
- zestawy ratownictwa medycznego – 64 szt.
Założenia ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej
Podstawowym źródłem finansowania zadań z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej jest budżet państwa. Począwszy od 2025 r. na realizację tych zadań przeznacza się corocznie środki o wysokości co najmniej 0,3 proc. PKB. Podstawą finansowania jest Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej. Jego budżet w 2025 r. wynosił 16,7 mld zł., a w 2026 r. na realizację zadań z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej przeznaczono 17,2 mld zł.
Ustawa określa katalog zadań z zakresu ochrony ludności, w skład którego wchodzą m.in.:
- identyfikacja zagrożeń, ocena ryzyka i monitorowanie tych zagrożeń;
- przygotowanie organizacyjne i rzeczowe do reagowania na zagrożenia;
- planowanie i przygotowanie warunków dla ewakuacji ludności, w tym miejsc tymczasowego schronienia oraz budowli ochronnych;
- edukacja w zakresie ochrony ludności, w tym szkolenia dla ludności i podmiotów ochrony ludności;
- reagowanie i podejmowanie interwencji oraz działań ratowniczych, w tym udzielanie pomocy medycznej osobom poszkodowanym.
