Urlop na żądanie

Pracownik może zgłosić urlop na żądanie który przysługuje mu w wymiarze czterech dni w roku niezależnie od tego jak długo pracuje i na jaki wymiar etatu jest zatrudniony. Urlop na żądanie jest częścią urlopu wypoczynkowego i pracownik otrzymuje za ten dzień 100 % wynagrodzenia. Zgłoszenie urlopu na żądanie powinno nastąpić najpóźniej w dniu jego rozpoczęcia, jeśli jest to możliwe na godzinę przed rozpoczęciem pracy. Forma takiego zgłoszenia jest dowolna, w zależności od możliwości pracownika oraz zasad funkcjonowania pracodawcy-telefonicznie, e-mailem, za pośrednictwem wiadomości SMS lub poprzez wniosek w systemie jeśli taki jest stosowany u danego pracodawcy. Dobrze by było alby pracownik miał wiedze jakie są możliwości zgłoszenia urlopu na żądanie gdy zaistnieje taka potrzeba.

Pracownik nie musi wyjaśniać przyczyn zgłoszenia urlopu na żądanie natomiast pracodawca może udzielenia takiego urlopu odmówić z ważnych przyczyn. W praktyce może się okazać, że niektórzy pracownicy mogą nie mieć realnej możliwości wzięcia urlopu na żądanie np. sprzedawca porannej zmiany w sklepie gdzie obsługa jest dwuosobowa. Może się okazać również, że niemożność wzięcia urlopu na żądanie wynika z faktu złożenia takiego wniosku jako druga osoba w zespole – gdy w sklepie są zatrudnione trzy osoby, we dwie jest możliwe jeszcze prowadzenie sprzedaży, jednoosobowo jest to niewykonalne.

Pracodawca powinien potwierdzić pracownikowi otrzymanie wniosku o urlop na żądanie. Powinno być wiadome w jaki sposób ta czynności nastąpi np. poprzez stosowany komunikat w systemie. Rozpoczęcie urlopu na żądanie bez uzyskania przez pracownika potwierdzenia złożenia wniosku może być potraktowane jako nieusprawiedliwiona nieobecność w pracy.

Urlop z powodu siły wyższej

Nową możliwością dla pracownika jest zwolnienie z pracy z zachowaniem prawa do połowy wynagrodzenia zwane urlopem z powodu siły wyższej. Może to mieć miejsce z powodu siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeśli jest niezbędna obecność pracownika. Zwolnienie z pracy pracownika przysługuje w wymiarze 2 dni lub 16 godzin, niezależnie od stażu pracy oraz wymiaru etatu i to pracownik decyduje o sposobie jego wykorzystania. O tym czy pracownik woli wykorzystać to zwolnienie z pracy w wymiarze dni czy godzin wskazuje w pierwszym wniosku o udzielnie takiego zwolnienia w danym roku kalendarzowym.

Za czas tej nieobecności pracownik otrzymuje 50 % przysługującemu mu wynagrodzenia. Pracodawca nie może odmówić udzielenia takiego zwolnienia z pracy. Wniosek powinien być składany najpóźniej w dniu w którym z urlopupracownik chce skorzystać. Powinno to zostać dokonane albo na piśmie albo elektronicznie niemniej jednak pracodawca powinien wskazać pracownikowi w jaki sposób o takie zwolnienie może wnioskować.

Co do zasady przepis sugeruje, że zdarzanie które może być przyczyną wzięcia urlopu z powodu siły wyższej powinno niejako uniemożliwić pracownikowi wyjście do pracy albo wskazywać na potrzebę jej opuszczenia np. awaria w mieszkaniu czy wypadek dziecka. W praktyce zerwanie się trakcji kolejowej z uwagi na huragan i niemożność powrotu do miejsca zamieszkania powoduje, że pracownik jest przymusowo obecny w innym miejscu niż planował. Siła wyższa to zdarzenie niezależnie od pracownika na które nie ma jakiegokolwiek wpływu, w szczególności są to działania sił przyrody czy awarie. Przykładem może być też powódź, zamieszki.

Należy pamiętać, że pracodawca udzielając urlopu z powodu zaistnienia siły wyższej może się jedynie opierać na oświadczeniu pracownika, nie ma prawa oczekiwać żadnego dokumentu na poparcie tego twierdzenia.

Podstawa prawna

Art. 1672,1673, 1481 Ustawy z dnia 26.06.1974 r. Kodeks pracy (j.t.Dz.U. z 2025 r. poz. 277)