W lutym tego roku świadczenie kompensacyjne pobierało 9,6 tys. osób. Od 1 stycznia 2026 r. grono nauczycieli uprawnionych do skorzystania ze świadczenia kompensacyjnego powiększyło się, teraz mogą na nie przejść również pedagodzy zatrudnieni w bibliotekach pedagogicznych czy placówkach artystycznych.
Czym jest nauczycielskie świadczenie kompensacyjne?
Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne jest rodzajem wcześniejszej emerytury, na którą pedagodzy mogą przejść jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Często określa się je mianem „pomostówki dla nauczycieli”. Korzystają z niego zarówno ci, którzy ze względu na stan zdrowia jak i wypalenie zawodowe nie chcą kontynuować pracy w zawodzie.
Świadczenie przysługuje osobom wykonującym pracę nauczycielską w określonych placówkach oświatowych, które spełniają warunki dotyczące wieku, stażu pracy oraz rozwiązania stosunku pracy. Wypłatą świadczenia zajmuje się Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Do kiedy obowiązuje nauczycielskie świadczenie kompensacyjne?
Zgodnie z obecnymi zapisami, możliwość przechodzenia na świadczenie kompensacyjne wygaśnie w 2032 roku. Założenie jest takie, że wiek uprawniający do świadczenia ma wzrastać, począwszy od 55. roku życia aż do momentu osiągnięcia przez nauczyciela powszechnego wieku emerytalnego.
Mówi się jednak o przedłużeniu ich obowiązywania tak, by kompensówki stały się świadczeniem niewygasającym.
Kto może skorzystać ze świadczenia kompensacyjnego w 2026 roku?
Świadczenie kompensacyjne może zostać przyznane nauczycielowi z co najmniej 30-letnim stażem pracy, w tym 20 latami pracy nauczycielskiej na co najmniej 1/2 etatu.
Na nauczycielskie świadczenie kompensacyjne mogą przejść nauczyciele pracujący w:
- publicznych szkołach, przedszkolach, placówkach kształcenia ustawicznego,
- młodzieżowych ośrodkach wychowawczych,
- młodzieżowych ośrodkach socjoterapii,
- specjalnych ośrodkach wychowawczych,
- publicznych i niepublicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (w tym w poradniach specjalistycznych),
- publicznych i niepublicznych placówkach oświatowo-wychowawczych,
- centrach kształcenia zawodowego i branżowych centrów umiejętności,
- placówkach artystycznych,
- bibliotekach pedagogicznych,
- placówkach doskonalenia nauczycieli i kolegiach pracowników służb społecznych,
- okręgowych ośrodkach wychowawczych, zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich.
Ile lat trzeba skończyć, żeby przejść na świadczenie kompensacyjne? Aktualne progi i zmiany do 2032 r.
Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne może zostać przyznane po osiągnięciu określonego wieku (ważny jest nie tylko staż pracy i lata pracy nauczycielskiej). Wiek ten zmienia się aż do 2032 roku.
Przykład
Przykładowo, by przejść na świadczenie kompensacyjne w 2026 roku, kobieta musi ukończyć 56 lat, mężczyzna: 61 lat. Już za rok, w 2027 roku kryterium wiekowe będzie inne: 57 lat dla kobiet i 62 lata dla mężczyzn.
Zgodnie z obecnymi kryteriami wymagania wiekowe (pod warunkiem 30 lat stażu, w tym masz co najmniej 20 lat pracy nauczycielskiej w wymiarze przynajmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć) wyglądają następująco:
Kobiety:
- co najmniej 55 lat – do końca 2024 r.,
- co najmniej 56 lat – w latach 2025–2026,
- co najmniej 57 lat – w latach 2027–2028,
- co najmniej 58 lat – w latach 2029–2030,
- co najmniej 59 lat – w latach 2031–2032.
Mężczyźni:
- co najmniej 55 lat – do końca 2014 r.,
- co najmniej 56 lat – w latach 2015–2016,
- co najmniej 57 lat – w latach 2017–2018,
- co najmniej 58 lat – w latach 2019–2020,
- co najmniej 59 lat – w latach 2021–2022,
- co najmniej 60 lat – w latach 2023–2024,
- co najmniej 61 lat – w latach 2025–2026,
- co najmniej 62 lata – w latach 2027–2028,
- co najmniej 63 lata – w latach 2029–2030,
- co najmniej 64 lata – w latach 2031–2032.
Jaki staż pracy uprawnia do świadczenia kompensacyjnego?
By nabyć prawo do świadczenia kompensacyjnego, nauczyciel musi legitymować się odpowiednim stażem pracy, co oznacza odpowiedni okres składkowy i nieskładkowy.
Przy obliczaniu lat pracy trzeba pamiętać o tym, że do stażu nie wlicza się okresów pracy wykonywanej w wymiarze niższym niż 1/2 etatu. Nie wlicza się do niego również okresów niewykonywania pracy, za które pobierano wynagrodzenie lub świadczenie z ubezpieczenia społecznego (np. urlop wychowawczy, bezpłatny czy urlop dla poratowania zdrowia).
Przykład
Pani Joanna złożyła wniosek o świadczenie kompensacyjne w lipcu 2018 r. Przez 20 lat i 9 miesięcy pracowała jako nauczycielka w młodzieżowym ośrodku wychowawczym. W tym czasie łącznie przez 5 miesięcy przebywała na zwolnieniach lekarskich (pobierała wówczas wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy oraz zasiłek chorobowy). Ponadto przez 3 miesiące była na urlopie bezpłatnym, a przez pół roku korzystała z urlopu dla poratowania zdrowia. Do 20-letniego stażu pracy nauczycielskiej nie zaliczyliśmy pani Joannie okresów, w których pobierała świadczenia z tytułu niezdolności do pracy, korzystała z urlopu bezpłatnego oraz z urlopu dla poratowania zdrowia. W związku z tym pani Joanna nie ma 20 lat pracy nauczycielskiej, wymaganych aby przyznać świadczenie kompensacyjne, a tym samym nie przyznaliśmy jej tego świadczenia.
- daje przykład obliczania stażu pracy ZUS.
Czy trzeba rozwiązać stosunek pracy, by przejść na świadczenie kompensacyjne?
Aby otrzymać nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, konieczne jest wcześniejsze rozwiązanie stosunku pracy. Należy to zrobić na wniosek nauczyciela (w przypadku zakończenia pracy za porozumieniem stron, ważne jest, żebyś złożyć wniosek o rozwiązanie stosunku pracy. Umowa o pracę może wygasnąć także po upływie okresu, na jaki została zawarta - jest to równoznaczne z warunkiem rozwiązania stosunku pracy na wniosek nauczyciela.
Na świadczenie kompensacyjne może przejść również nauczyciel, którego miejsce pracy (np. szkoła) zostało zlikwidowane. Co ważne, pracując w kilku miejscach, trzeba rozwiązać wszystkie stosunki pracy.
Ile wynosi świadczenie kompensacyjne?
Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne nie może być niższe niż najniższa emerytura. Jego wysokość jest wynikiem dzielenia sumy zwaloryzowanych składek na ubezpieczenie emerytalne i zwaloryzowanego kapitału początkowego, zapisanych na indywidualnym koncie w ZUS przez średnie dalsze trwanie życia dla osoby w wieku 60 lat.
Członkom otwartego funduszu emerytalnego (OFE), ZUS zwiększa składki na ubezpieczenie emerytalne zapisane na koncie w ZUS przez pomnożenie ich przez wskaźnik korygujący 19,52/12,22.
Ile w praktyce wynosi nauczycielskie świadczenie kompensacyjne? Z danych ZUS wynika, że w lutym 2026 roku pobierało je 9,6 tys. nauczycieli. Przeciętnie ZUS wypłacał im 4207,63 zł.
Ważne
Warto przy tym pamiętać, że świadczenie kompensacyjne podlega corocznej waloryzacji w marcu.
Świadczenie kompensacyjne - od 2026 roku zmiany w przepisach
W 2026 roku obowiązuje nowy tekst jednolity ustawy dotyczącej świadczeń kompensacyjnych. Zmiany uporządkowały przepisy i rozszerzyły katalog placówek, których pracownicy mogą ubiegać się o świadczenie. Dla części nauczycieli oznacza to łatwiejszy dostęp do wcześniejszego zakończenia pracy zawodowej.
Nowelizacje przepisów objęły niektóre placówki wcześniej pomijane w systemie. Chodzi m.in. o część jednostek specjalnych i placówek wychowawczych. Dzięki temu więcej nauczycieli może spełnić warunki wymagane przez ZUS.
Czy można dorabiać na świadczeniu kompensacyjnym?
Pobieranie świadczenia nie oznacza całkowitego zakazu pracy zarobkowej. Istnieją jednak istotne ograniczenia dotyczące zatrudnienia w charakterze nauczyciela. Nie można podjąć pracy w żadnej z w/w placówek oświatowych. Skutkuje to automatycznie zawieszeniem prawa do świadczenia kompensacyjnego.
Jak złożyć wniosek o świadczenie kompensacyjne?
Do ZUS należy złożyć wniosek o nauczycielskie świadczenie kompensacyjne (ENSK). Jest on dostępny na stronie internetowej ZUS i w każdej placówce stacjonarnej. Do wniosku należy dołączyć:
- informację dotyczącą okresów składkowych i nieskładkowych,
- dokumenty potwierdzające okres wykonywania pracy nauczycielskiej,
- dokumenty, które potwierdzają okresy, m.in.: pracy, prowadzenia działalności pozarolniczej, służby wojskowej, pobierania zasiłku dla bezrobotnych, urlopu wychowawczego, nauki w szkole wyższej,
- dokumenty, które potwierdzają wynagrodzenie sprzed 1 stycznia 1999 r.
Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne vs emerytura - co się bardziej opłaca?
Świadczenie kompensacyjne nie wpływa negatywnie na wysokość przyszłej emerytury, nie podlega odliczeniu od jej podstawy. Czy jednak opłaca się bardziej niż emerytura? Emerytura nauczycieli przyznawana po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego jest dziś obliczana według tzw. nowego systemu emerytalnego, który obowiązuje osoby urodzone po 31 grudnia 1948 roku. W praktyce oznacza to, że wysokość świadczenia zależy przede wszystkim od sumy zgromadzonych składek oraz przewidywanej dalszej długości życia.
Dla wielu nauczycieli te zasady są oceniane jako mniej korzystne niż wcześniejsze rozwiązania obowiązujące przed reformą emerytalną. W starym systemie wysokość emerytury była silniej powiązana ze stażem pracy i wynagrodzeniem z wybranych lat zatrudnienia. Możliwe było także wcześniejsze przechodzenie na emeryturę na preferencyjnych zasadach, m.in. na podstawie Karty Nauczyciela. Problem dotyczy szczególnie nauczycieli, którzy przez część kariery zawodowej otrzymywali niższe wynagrodzenia niż przedstawiciele wielu innych zawodów. To dlatego często bardziej opłaca się przejść na świadczenie kompensacyjne niż pracować aż do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego.
Jednak z drugiej strony, wydłużenie czasu pracy to najlepszy sposób na podwyższenie wysokości emerytury. Z punktu widzenia wysokości świadczenia zwykle bardziej opłaca się jednak pracować dłużej i przejść dopiero na emeryturę. Powody są dwa:
- przez kolejne lata nadal odprowadzane są składki do ZUS,
- krótszy jest prognozowany okres dalszego życia używany przez ZUS do wyliczeń.
W nowym systemie emerytalnym każdy dodatkowy rok pracy może wyraźnie podnieść przyszłą emeryturę. Dlatego osoby, które przechodzą wcześniej na świadczenie kompensacyjne, często później otrzymują niższą emeryturę docelową niż gdyby pracowały dłużej.
Przykład
Jednak nauczyciele, którzy czują się zmęczeni pracą, mają problemy zdrowotne lub odczuwają wypalenie zawodowe, mogą otrzymywać pieniądze z ZUS jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Dla wielu osób to sposób na „pomost” między pracą a emeryturą.
Świadczenie kompensacyjne ma charakter okresowy, ustaje w dniu poprzedzającym dzień, w którym nauczyciel uzyskał prawo do emerytury, np. emerytury wcześniejszej lub osiągnął powszechny wiek emerytalny.
FAQ - najczęściej zadawane pytania
Jaki wiek uprawnia do uzyskania świadczenia kompensacyjnego w 2026 roku?
Obecnie na nauczycielskie świadczenie kompensacyjne można przejść po ukończeniu 56 lat (kobiety) lub 61 lat (mężczyźni).
Czy praca po przejściu na świadczenie kompensacyjne uprawnia do ponownego przeliczenia wysokości świadczenia?
Nie, praca wpływa na wysokość emerytury ustalonej w wieku powszechnym, ale nie ma możliwości ponownego przeliczenia świadczenia kompensacyjnego.
Czy nauczycielowi przysługuje rekompensata za niewykorzystane nauczycielskie świadczenie kompensacyjne?
Tak, rekompensata jako dodatek do kapitału początkowego przysługuje po spełnieniu łącznie dwóch warunków: nauczyciel wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze i nie skorzystał z wcześniejszej emerytury, emerytury pomostowej lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.
