Jak wynika z najnowszego badania Global Economic Conditions Survey (GECS), przeprowadzonego przez ACCA (the Association of Chartered Certified Accountants) i IMA (Institute of Management Accountants) to globalna niepewność geopolityczna stała się najważniejszym czynnikiem ryzyka wskazywanym przez specjalistów z obszaru finansów i rachunkowości.
Globalna niepewność największym ryzykiem dla finansów
Badanie za I kwartał 2026 r. pokazuje wyraźne pogorszenie nastrojów wśród respondentów. Poziom zaufania spadł do wartości zbliżonych do tych obserwowanych na początku pandemii w 2020 r. Ankietowani wskazują, że wybuch konfliktu na Bliskim Wschodzie istotnie wpłynął na ich ocenę sytuacji gospodarczej.
Konflikt na Bliskim Wschodzie: gospodarczy "efekt motyla"
Już w 1961 Edward Lorenz zidentyfikował "butterfly effect" w meteorologii, kiedy małe zaburzenie skomplikowanego systemu wywołuje ogromne efekty i zaburzenia. W światowej gospodarce takie zjawisko obserwowano już wielokrotnie: 1987 czarny piątek na lokalnej giełdzie w Hong Kongu doprowadził do globalnego krachu indeksów na świecie, w 2007r upadek Lehman Brothers doprowadza do globalnej recesji, Covid-19, itd.
Obecnie wojna USA-Iran. Z lokalnego (teoretycznie) konfliktu powstała globalna niepewność geopolityczna. Zaburzenie na rynku ropy nie jest jedyne, ale rozlewa się z prędkością transmisji światłowodowej zarówno geograficznie jak i dotyka innych nie tylko surowców, ale też i branż, i segmentów gospodarki.
Skutki gospodarcze: droższa energia, inflacja i zakłócenia dostaw
Już zidentyfikowane konsekwencje:
- Ponowne wzrosty i duże wahania cen ropy naftowej i paliw
- Konieczność powrotu do regulowania/subsydiowania rynku paliw/energii
- Możliwe podatki od zysków nadzwyczajnych w sektorze paliwowym
- Braki na rynku powodują wzrosty cen surowców, do produkcji których ropa jest niezbędna (np. nawozy sztuczne)
- Zniszczenia infrastruktury produkcyjnej innych surowców, produktów (aluminium, stal, itp)
- Wzrost kosztów transportu i produkcji generalnie
- Powrót presji inflacyjnej, zatrzymanie trendu spadków stóp procentowych
- Zaburzenie łańcuchów dostaw
- Zawieszanie rotacji niektórych połączeń lotniczych
- Możliwe bankructwa, fuzje i przejęcia w różnych sektorach (np. linie lotnicze, turystyka) z powodu presji kosztowej.
Geopolityka zmienia układ sił i gospodarki
Dodatkowo zarysowały się już globalne implikacje geopolityczne, które mogą wywołać kolejną falę zaburzeń gospodarki:
- Różne kraje w zależności od swoich partykularnych interesów zmieniają swoje sojusze i przeformatowują swoje partnerstwa (np. wystąpienie Zjednoczonych Emiratów Arabskich z OPEC, poważanie NATO, różne priorytety państw UE)
- Możliwa eskalacja terroryzmu, wzrost zagrożeniem cyberprzestępczością
- Możliwy powrót presji migracyjnej z Bliskiego Wschodu i kryzys humanitarny
- U dużych eksporterów ropy naftowej widoczne są już olbrzymie wzrosty GDP (np. Argentyna), natomiast w krajach silnie importowych zarysowują się oznaki pogłębiającej się recesji (np. Niemcy, a Polska jest mocno z nimi związana gospodarczo)
- Podobne efekty można zaobserwować odnośnie importu i eksportu uzbrojenia
- Próba szukania substytutów ropy naftowej, a to powrót to węgla, a to intensyfikacja energii odnawialnej
- Globalny spadek wzrostu GDP o 1pp jak na razie, wzrost bezrobocia.
Generalnie widać, że dyskretne ryzyko lokalne wygenerowało szybko efekty systemowe dla całej gospodarki.
Jak firmy mogą reagować w warunkach niepewności?
Jest to kolejny kryzys, którego doświadczamy w latach 20-tych (Covid, wojna w Ukrainie, wojna na Bliskim Wschodzie), po dość spokojnych latach 2011-2019. I znowu można przytoczyć stwierdzenie, że strategia na przeczekanie to strategia klęski. Obecne zarządzanie (szczególnie finansami, ale też wspomaganie biznesu) to zarządzanie we mgle, w sytuacji braku stabilności. Tym bardziej prawidłowe dane firmy jak i gospodarcze są kluczem do właściwych reakcji.
„Praemonitus Praemunitus”.
Niektórzy tłumaczą te łacińskie słowa jako „ostrzeżony uzbrojony”, a inni jako „strzeżonego Pan Bóg strzeże”. Trzeba jednak pamiętać, że w czasie gwałtownych zmian największym wrogiem jest poleganie na doświadczeniu, bo nic nie powtarza się dokładnie tak samo.
A więc, wiarygodne i bardzo aktualne dane, dbanie o cyberbezpieczeństwo, efektywność kosztowa i szybkie wyciąganie wniosków oraz zdolność adaptacji są kluczem na obecne czasy. Warto też wspomnieć o wyważeniu pomiędzy kompleksowością i zupełnością analizy, a możliwością szybkiej reakcji. Wygrają elastyczne i efektywne organizacje.
“Chance favors the prepared mind” Liberator
Dariusz Gafka
Przewodniczący Rady Nadzorczej Santander Consumer Bank (niezależny członek RN, NED) oraz członek ACCA Global Council
