„Lex szarlatan” w Senacie. Co dalej z ustawą?
„Lex szarlatan” to potoczna nazwa nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, która ma na celu wyeliminowanie z rynku i internetu groźnych praktyk pseudomedycznych. Ustawa została już uchwalona przez Sejm 3 lipca 2026 r.
Teraz „lex szarlatan” zajmuje się Senat. Komisja Zdrowia zarekomendowała przyjęcie ustawy wraz z poprawkami technicznymi. Jeśli senatorowie na plenarnym posiedzeniu zagłosują „za”, ustawa trafi na biurko prezydenta.
Po tym, jeśli prezydent ustawę podpisze, przepisy wejdą w życie po 3 miesiącach od dnia ich ogłoszenia. Oznacza to, że ustawa może zacząć obowiązywać jeszcze w tym roku.
Co zmieni „lex szarlatan”? Te praktyki mają zniknąć
Najważniejszym celem nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta jest bezpieczeństwo pacjentów. Nowe przepisy mają wyeliminować takie praktyki jak:
- diagnozowanie i leczenie chorób bez stosownych uprawnień medycznych (np. wykonywanie czynności lekarskich bez dyplomu lekarza);
- oferowanie i stosowanie u pacjentów metod bezwartościowych medycznie, niezgodnych z aktualną wiedzą medyczną, ale które są przedstawiane, reklamowane i oferowane jako skuteczne w leczeniu chorób (przypisywanie właściwości leczniczych wbrew faktom);
- dezinformacja medyczna – rozumiana jako działania wprowadzające w błąd i polegające na publicznym rozpowszechnianiu lub promocji metod niezgodnych z aktualną wiedzą medyczną, jako skutecznych w leczeniu chorób, lub kwestionowaniu uznanych metod leczniczych;
- prowadzenie działalności leczniczej bez uzyskania wpisu do Rejestru Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą.
Kary dla oszustów nawet do 1 mln zł. Rzecznik dostanie nowe narzędzia
Ustawa zakłada też zwiększenie możliwości działania przez Rzecznika Praw Pacjenta. Zgodnie z jej zapisami właśnie on będzie zajmował się prowadzeniem postępowań w sprawach tzw. praktyk pseudomedycznych.
Proponowane przepisy przewidują wysokie kary pieniężne, nawet do 1 mln zł, nakładane na oszustów medycznych oraz nakaz zaniechania niezgodnych z przepisami praktyk z rygorem natychmiastowej wykonalności. Natomiast za brak współpracy z rzecznikiem kary wyniosą do 100 tys. zł.
Ustawa wprowadza też instytucję tzw. ostrzeżenia publicznego dla Rzecznika Praw Pacjenta. Będzie on mógł kierować ostrzeżenia do publicznej wiadomości, mówiące o tym, że działania określonego podmiotu mogą być niebezpieczne.
Pseudomedyczne terapie pod lupą. Lista przykładów
Ministerstwo Zdrowia wielokrotnie podkreślało, że konieczne jest uregulowanie obszaru związanego z działalnością tzw. szarlatanów (oszustów udających, że posiadają specjalistyczną wiedzę medyczną) oraz upowszechnianą dezinformacją medyczną. Nasilenie niebezpiecznych praktyk można zauważyć przy okazji rozwoju nowych kanałów komunikacji oraz narzędzi AI, wykorzystywanych na szeroką skalę przez oszustów medycznych.
Zakazane zostanie niezgodne z prawdą przypisywanie, a nawet sugerowanie czy deklarowanie oferowanym w ramach działalności usługom lub metodom cech zgodnego z aktualną wiedzą medyczną świadczenia zdrowotnego, skutecznego w leczeniu chorób. Przepisy mają pomóc w przeciwdziałaniu takim procederom narażającym życie i zdrowie pacjentów.
Do przykładów oferowanych metod pseudomedycznych można zaliczyć:
- terapie jodem w chorobach onkologicznych;
- stosowanie płynu lugola w chorobach tarczycy;
- leczenie bezpłodności suplementami;
- leczenie z zakresu immunologii i toksykologii, leczenie chorób przewlekłych, autyzmu „holistycznymi programami”;
- odczulanie biorezonansem;
- leczenie miażdżycy, chorób tarczycy, grzyby, niszczenie komórek nowotworowych Plazmoterapią.
Redaktorka Forsal.pl. Absolwentka stosunków międzynarodowych ze specjalizacją bezpieczeństwo i studia strategiczne na Uniwersytecie Warszawskim, a z pasji dziennikarka. W przeszłości związana z Polską Press i Polską Agencją Prasową.
Specjalizuje się w tematach związanych z bezpieczeństwem krajowym i międzynarodowym oraz tematyką społeczną. Od lat przygląda się przestrzeganiu praw człowieka w Polsce i na świecie. W wolnym czasie ogląda mecze siatkówki i czyta kolejne reportaże.