Nowy kolor pojemników na odpady (czerwony) już na ulicach. Jakie śmieci do nich wrzucać?

Odpady komunalne i ich selektywne zbieranie. Podstawa prawna

Zgodnie z ustawą z dnia 14 grudnia 2012 roku o odpadach, do odpadów komunalnych zalicza się śmieci powstające w gospodarstwach domowych, a także te pochodzące od innych podmiotów, pod warunkiem że swoim składem i charakterem są zbliżone do odpadów domowych. Do tej grupy należą m.in. papier i tektura, szkło, metale, tworzywa sztuczne, bioodpady, drewno, tekstylia, różnego rodzaju opakowania, zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny, baterie i akumulatory, a także odpady wielkogabarytowe, takie jak meble czy materace. Jednocześnie przepisy jasno wskazują, że do odpadów komunalnych nie zalicza się śmieci pochodzących z działalności produkcyjnej, rolniczej, leśnej czy rybackiej. Wyłączone są również odpady ze zbiorników bezodpływowych, kanalizacji i oczyszczalni ścieków, pojazdy wycofane z użytkowania oraz odpady budowlane i rozbiórkowe.

Zapewnienie odbioru odpadów komunalnych od mieszkańców to jedno z podstawowych zadań gminy. Zgodnie z ustawą z dnia 13 września 1996 roku o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, samorządy mają obowiązek organizowania selektywnej zbiórki odpadów. Powinna ona obejmować co najmniej takie frakcje jak papier, metale, tworzywa sztuczne, szkło, opakowania wielomateriałowe oraz bioodpady. Przepisy zobowiązują także gminy do tworzenia punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych, gdzie – oprócz podstawowych kategorii – mieszkańcy mogą oddawać m.in. odpady niebezpieczne, przeterminowane leki i chemikalia, zużyte baterie i akumulatory, sprzęt elektryczny i elektroniczny, meble i inne odpady wielkogabarytowe, zużyte opony, a także odpady budowlane i rozbiórkowe pochodzące z gospodarstw domowych.

Od 1 stycznia 2025 roku, w związku z wdrożeniem dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/851 z 30 maja 2018 r., zmieniającej dyrektywę 2008/98/WE w sprawie odpadów, wprowadzono osobną kategorię obejmującą odpady tekstylne. W efekcie od tego momentu punkty selektywnej zbiórki odpadów komunalnych są zobowiązane do przyjmowania także zużytej odzieży oraz innych produktów tekstylnych.

Polska, wdrażając unijne przepisy do krajowego systemu prawnego, przyjęła wariant podstawowy. W praktyce oznacza to, że w większości gmin mieszkańcy nie otrzymali dodatkowych pojemników ani worków przeznaczonych specjalnie na nową frakcję odpadów, jaką są tekstylia.

Tak jak wcześniej, właściciele nieruchomości realizują obowiązek segregacji odpadów na podstawie rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z 10 maja 2021 r. oraz lokalnych regulaminów utrzymania czystości. Do dyspozycji mieszkańców pozostają standardowe pojemniki i worki w określonych kolorach:

• niebieski – przeznaczony na papier, m.in. kartony, tekturę, ulotki, czasopisma, zeszyty, książki czy papier pakowy,
• żółty – służący do zbiórki metali i tworzyw sztucznych, takich jak butelki PET, kartony po napojach, opakowania po chemii i kosmetykach, folia, puszki czy kapsle,
• zielony – przeznaczony na szkło, w tym butelki i słoiki,
• brązowy – na bioodpady, np. resztki roślinne, obierki, fusy po kawie i herbacie, trawę czy liście,
• czarny – na odpady zmieszane, obejmujące m.in. resztki zwierzęce, kości, pieluchy, zabrudzony papier, ceramikę czy popiół.

Nowy kolor pojemników na odpady (czerwony). Są w nich zbierane tekstylia

Obowiązujące przepisy nie nakładają na gminy obowiązku zapewnienia mieszkańcom osobnych pojemników ani worków do zbiórki tekstyliów. W praktyce oznacza to, że dla wielu osób jedynym sposobem pozbycia się takich odpadów jest samodzielne dostarczenie ich do PSZOK-u. Dla seniorów, osób z niepełnosprawnościami czy tych, którzy nie mają dostępu do samochodu, może to być uciążliwe, a czasem nawet trudne do wykonania. Z tego względu część samorządów i zarządców wprowadza własne rozwiązania, które mają ułatwić mieszkańcom oddawanie niepotrzebnych ubrań i innych tekstyliów. Takie lokalne inicjatywy mogą z czasem stać się wzorem dla innych gmin.

Przykładem jest Kraków, gdzie przy posesji przy ulicy Lea pojawił się czerwony pojemnik przeznaczony do zbiórki tekstyliów, takich jak ubrania, buty, ręczniki, zasłony czy pościel. Jak wyjaśnia Krzysztof Pękala ze spółki Nawigator Nieruchomości, pomysł powstał na wniosek samych mieszkańców.

"Chociaż tekstylia można było składować przy wielkogabarytach, powodowało to niepotrzebny bałagan" – tłumaczy Krzysztof Pękala, cytowany przez Portal Samorządowy.

Nowy kolor pojemników na odpady (czerwony) to nie wszystko. Samorządy radzą sobie z tekstyliami, jak mogą

Postawienie czerwonych pojemników to jedno z wielu rozwiązań wprowadzanych przez samorządy czy zarządców, które mają na celu pomoc mieszkańcom w pozbywaniu się odpadów tekstylnych.

Bezpłatną zbiórkę odpadów tekstylnych z gospodarstw domowych uruchomiła m.in. gmina Wadowice. W ramach zbiórki mieszkańcy mogą przekazać odzież, obuwie oraz tekstylia domowe, takie jak pościel, prześcieradła, koce, zasłony, narzuty, firanki, obrusy, serwetki, ręczniki czy ścierki kuchenne.

W październiku ubiegłego roku cykliczny odbiór tekstyliów rozpoczął się również w Kielcach. Mieszkańcom przekazano fioletowe worki przeznaczone wyłącznie do tego rodzaju odpadów, które są odbierane z gospodarstw domowych raz na kwartał.

Od stycznia 2026 roku podobne rozwiązanie wprowadziły Gliwice. Właściciele domów jednorodzinnych otrzymali tam fioletowe worki, odbierane raz w miesiącu w systemie „worek za worek”. Z kolei w zabudowie wielorodzinnej, we współpracy z zarządcami nieruchomości, ustawione zostaną fioletowe pojemniki opróżniane raz w miesiącu.

Od sierpnia ubieglego roku cykliczną zbiórkę nowej frakcji odpadów do pomarańczowych worków wprowadził także Ustroń. Mieszkańcy mogą tam oddawać zużytą odzież, obuwie, bieliznę, zasłony, obrusy, pluszowe zabawki oraz galanterię skórzaną. Odpady te są odbierane zgodnie z harmonogramem wywozu odpadów segregowanych.

Zbiórki tekstyliów organizowane w określonych terminach i miejscach funkcjonują również w innych miastach, takich jak Ostrów Wielkopolski czy Włocławek.

Kontenery na odzież zastąpiły Polakom śmietniki, dlatego wkrótce znikną z ulic

Rozwiązania, które rzeczywiście ułatwiają mieszkańcom oddawanie zużytych tekstyliów, mają dziś szczególne znaczenie. W przeciwnym razie wiele osób próbuje radzić sobie samodzielnie, co nie zawsze daje dobre rezultaty. Dobrym przykładem jest sytuacja Polskiego Czerwonego Krzyża, który 31 lipca 2025 roku poinformował o zakończeniu współpracy z firmą Wtórpol – dotychczas odpowiedzialną za logistykę oraz sprzedaż odzieży zbieranej w kontenerach oznaczonych logo PCK.

„Polski Czerwony Krzyż informuje, że jest zmuszony znacznie ograniczyć działania dotyczące zbiórki odzieży używanej do kontenerów ze znakiem PCK ze względu na wypowiedzenie nam przez firmę Wtórpol umów o współpracy. Operator ten odpowiadał za logistykę i sprzedaż zbieranych tekstyliów, z których dochód wspierał nasze działania pomocowe” – czytamy w oświadczeniu.

Jako przyczynę zakończenia współpracy wskazano pogorszenie jakości ubrań trafiających do kontenerów, co przełożyło się na wyraźny wzrost kosztów ich utylizacji. O szczegóły tej decyzji Polska Agencja Prasowa zapytała rzecznika firmy Wtórpol, Mateusza Bolechowskiego.

„Przyczyną, mówiąc wprost, było to, że nasza wieloletnia, wspólna działalność w ostatnim czasie stała się, niestety, nieopłacalna. Sytuacja zmieniła się po wprowadzeniu nowych regulacji dotyczących segregacji tekstyliów jako odrębnej frakcji odpadów. Zgodnie z obecnymi przepisami od 1 stycznia 2025 r. odpady tekstylne nie mogą być już przez konsumentów wyrzucane do kontenerów z odpadami zmieszanymi, a obowiązek ich przyjmowania mają PSZOK-i. W krótkim czasie znacząco wzrosła ilość odzieży, która trafiała do pojemników, ale wiązało się to z drastycznym pogorszeniem jakości tych ubrań” – wyjaśniał Bolechowski.

Konsekwencją tych zmian jest likwidacja 28 tysięcy kontenerów na odzież używaną do końca marca 2026 roku. To poważny problem dla Polskiego Czerwonego Krzyża, który w 2024 roku uzyskał ze sprzedaży ubrań ponad 7 mln zł. Środki te były przeznaczane m.in. na pomoc potrzebującym oraz szkolenia ratownicze. Obecnie organizacja ostrzega, że utrata tego źródła finansowania „może poważnie zagrozić realizacji działań statutowych”.

Przeciętny Europejczyk produkuje 11 kg odpadów tekstylnych rocznie

Skala problemu odpadów tekstylnych jest dużo większa, niż może się wydawać. Przeciętny Europejczyk kupuje rocznie ok. 26 kg odzieży. Eksperci Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) podkreślają, że rosnąca konsumpcja to m.in. efekt dynamicznego rozwoju e-commerce, wpływu mediów społecznościowych oraz niskich kosztów produkcji tkanin syntetycznych. Nowe kolekcje trafiają do sklepów coraz częściej, a przystępne ceny zachęcają do regularnych zakupów, przez co ubrania szybciej trafiają do kosza.

Z kolei analizy Wspólnego Centrum Badawczego (JRC) pokazują, że w 2019 roku łączna ilość odpadów tekstylnych – obejmujących odzież, obuwie, tekstylia domowe i techniczne, a także odpady przemysłowe i przedkonsumenckie – wyniosła 12,6 mln ton. Z tego 10,9 mln ton stanowiły odpady powstałe po zużyciu przez konsumentów, natomiast 1,7 mln ton pochodziło z produkcji. Same ubrania i buty odpowiadały za 5,2 mln ton, co daje średnio ok. 11 kg na osobę rocznie w Unii Europejskiej.

Biorąc pod uwagę dane GUS, według których pod koniec czerwca 2025 roku Polska liczyła około 37,4 mln mieszkańców, można oszacować, że rocznie w kraju powstaje ponad 411 tys. ton odpadów tekstylnych.

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1587 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. 1996 nr 132 poz. 622)
• Dyrektywa Parlamentu Europejskiego I Rady (UE) 2018/851 z dnia 30 maja 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2008/98/WE w sprawie odpadów
• Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 10 maja 2021 r. w sprawie sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów (Dz.U. 2021 poz. 906)