W związku ze zbliżającym się upływem okresu obowiązywania czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej rząd po raz kolejny zdecydował się na jego przedłużenie. Jednak na początku na taki wniosek musi godzić się Sejm. Posłowie zajmą się nim w czwartek podczas posiedzenia.
Sytuacja na granicy cały czas niestabilna w 2026 r.
Rada Ministrów chce przedłużenia zawieszenia prawa do złożenia wniosku o ochronę międzynarodową od 21 maja 2026 roku na kolejne 60 dni. W ocenie rządu „cały czas nie ustały przesłanki” wprowadzenia takiego ograniczenia.
Chodzi o instrumentalizację migracji oraz podejmowane w ramach niej działania, które „stanowią poważne i rzeczywiste zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa lub społeczeństwa”. Rząd uważa, że wprowadzenie ograniczenia jest niezbędne do zapobieżenia temu zagrożeniu.
Aktualna sytuacja migracyjna na granicy zewnętrznej Rzeczypospolitej Polskiej wskazuje, iż pomimo stałego i kompleksowego wzmacniania sił i środków oraz zabezpieczenia technicznego w postaci modernizacji zapory na granicy z Republiką Białorusi w dalszym ciągu ma miejsce presja migracyjna, co powoduje konieczność podjęcia działań w celu zapewnienia stabilizacji sytuacji wewnętrznej w Polsce, a przez to także w całej Unii Europejskiej – oceniono w uzasadnieniu wniosku.
Działania podejmowane przez cudzoziemców
Jak tłumaczy rząd, w czasie instrumentalizacji „regularnie dochodziło do niebezpiecznych zdarzeń, podczas których agresywni cudzoziemcy atakowali w różny sposób polskie patrole rzucając kamieniami, butelkami, tlącymi się konarami, cegłami oraz kijami z przymocowanymi nożami i gwoździami”. Cudzoziemcy decydowali się także na niszczenie elementów zapory elektronicznej. Niszczone były również elementy zapory granicznej.
Białoruskie służby państwowe aktywnie współuczestniczyły (w sposób skryty lub jawny) w atakach na żołnierzy, policjantów i funkcjonariuszy Straży Granicznej, wykonujących zadania w zakresie ochrony granicy państwowej. Odnotowywane były liczne przypadki bezpośrednich ataków ze strony przedstawicieli służb białoruskich poprzez celowanie z broni palnej, rzucanie kamieniami w służby polskie obecne na linii granicy, oślepianie laserami czy też silnym światłem stroboskopowym i uniemożliwianie w ten sposób zapobiegania próbom nielegalnego przekraczania granicy przez migrantów – wymieniono w uzasadnieniu.
Funkcjonariusze Straży Granicznej udaremnili również prowadzone pod nadzorem służb białoruskich próby przygotowywania i wykorzystania tuneli przebiegających pod zaporą graniczną. Ostatni raz, 11 grudnia 2025 r., odnotowano próbę wykorzystania takiego tunelu do umożliwienia przedostania się na terytorium Polski186 osobom.
Ilu cudzoziemców próbowało nielegalnie przekroczyć granicę?
Według danych SG, od 1 stycznia 2026 r. do 12 kwietnia 2026 r. na całym odcinku granicy polsko-białoruskiej odnotowano już 158 prób jej nielegalnego przekroczenia. W porównywalnym okresie w 2025 r. było to 5 170 prób.
Od 27 marca 2025 r., czyli od wprowadzenia ograniczenia prawa do składania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, do 21 kwietnia 2026 r.:
- nie przyjęto wniosków od 475 cudzoziemców,
- przyjęto wnioski od 127 cudzoziemców z tzw. grup wrażliwych.
W analogicznym okresie, rok wcześniej, czyli od 27 marca 2024 r. do 21 kwietnia 2025 r., na odcinku granicy z Białorusią złożono 3 130 wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, którymi objętych było 3611 osób.
Zastosowanie rozwiązania prawnego polegającego na wprowadzeniu czasowego ograniczenia prawa do składania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej na odcinku granicy polsko-białoruskiej przynosi pożądane skutki – przede wszystkim oddziałuje w sposób prewencyjny, utrudniając wykorzystywanie procedury ochrony międzynarodowej do przekroczenia granicy i legalizacji pobytu w Polsce w celu dalszej podróży do państw członkowskich Unii Europejskiej – dodaje rząd w uzasadnieniu wniosku.
Czasowe zawieszenie prawa do azylu na granicy polsko-białoruskiej
Rozporządzenie w sprawie czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy z Białorusią weszło w życie 27 marca 2025 r. Zgodnie z prawem ograniczenie obowiązuje przez 60 dni, ale za zgodą Sejmu na wniosek Rady Ministrów może być przedłużane, co do tej pory stało się już kilkukrotnie. Ostatnie przedłużenie obowiązuje od 22 marca 2026 r.
Rozporządzenie wydawane jest na podstawie tzw. ustawy azylowej, którą rząd przyjął w grudniu 2024 r. Ma ona przeciwdziałać zjawisku wykorzystywania migracji przez Białoruś, która razem z Rosją i międzynarodowymi grupami przestępczymi organizuje przerzut migrantów do Unii Europejskiej.
Mimo czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy z Białorusią Straż Graniczna może przyjmować wnioski o tę ochronę od małoletnich bez opieki, kobiet ciężarnych oraz osób, które mogą wymagać szczególnego traktowania, zwłaszcza ze względu na swój wiek lub stan zdrowia. Nie będzie ono dotyczyć także osoby, jeśli w ocenie Straży Granicznej zachodzą okoliczności, które „jednoznacznie świadczą, że jest ona zagrożona rzeczywistym ryzykiem doznania poważnej krzywdy w państwie, z którego przybyła bezpośrednio” do Polski.
Przeciwne przepisom ograniczającym prawo do składania wniosków o ochronę międzynarodową były organizacje społeczne zaangażowane w pomoc uchodźcom. W ich ocenie przepisy są niezgodne m.in. z Konstytucją RP oraz ze zobowiązaniami międzynarodowymi, takimi jak konwencja dotycząca statusu uchodźców z 1951 r.
