Zasady obsadzania wakującego mandatu poselskiego w Polsce są ściśle określone przez ordynację wyborczą. Mechanizm ten ma zapewnić ciągłość reprezentacji wyborców bez konieczności organizowania dodatkowych wyborów.
Kiedy mandat posła wygasa?
Zgodnie z Ustawą z 28 lipca 1922 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu, art. 111, mandat posła wygasa w konkretnych przypadkach:
- śmierci posła,
- zrzeczenia się mandatu,
- utraty prawa wybieralności,
- zajścia wypadku, przepisanego w ust 2. art. 114,
- nie uczestniczenia bez prawidłowego urlopu w 15 tu z kolei posiedzeniach Sejmu,
- odmówienia złożenia ślubowania, przepisanego w art. 20 Konstytucji,
- objęcia przez posła płatnej służby państwowej, z wyjątkiem stanowiska ministra, podsekretarza stanu lub profesora wyższych uczelni,
- przyjęcia lub zatrzymania przez posła stanowiska odpowiedzialnego redaktora,
- zajścia wypadków, przewidzianych w art. 22 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 marca 1921 r. (Dz. U. R. P. № 44 poz. 267).
Podstawa prawa
Ustawa z 28 lipca 1922 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu
Art. 111.
1. Mandat posła wygasa w razie: 1) śmierci posła, 2) zrzeczenia się mandatu, 3) utraty prawa wybieralności. 4) zajścia wypadku, przepisanego w ust 2. art. 114, 5) nie uczestniczenia bez prawidłowego urlopu w 15 tu z kolei posiedzeniach Sejmu, 6) odmówienia złożenia ślubowania, przepisanego w art. 20 Konstytucji, 7) objęcia przez posła płatnej służby państwowej, z wyjątkiem stanowiska ministra, podsekretarza stanu lub profesora wyższych uczelni, 8) przyjęcia lub zatrzymania przez posła stanowiska odpowiedzialnego redaktora, 9) zajścia wypadków, przewidzianych w art. 22 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 marca 1921 r. (Dz. U. R. P. № 44 poz. 267).
2. Korzystanie z reformy rolnej przez nabycie działki gruntu nie podpada pod przepisy art. 22 Ustawy Konstytucyjnej.
3. Pozbawienie wolności posła, wydanego sądowi przez Sejm, nie pociąga za sobą wygaśnięcia mandatu, niezależnie od liczby posiedzeń, które z tego powodu opuści.
Kto zajmuje miejsce po wygaśnięciu mandatu posła?
W przypadku wygaśnięcia mandatu poselskiego, np. w wyniku rezygnacji lub śmierci parlamentarzysty, jego miejsce zajmuje kolejny kandydat z tej samej listy wyborczej w danym okręgu. Decydująca jest liczba głosów uzyskanych w poprzednich wyborach parlamentarnych.
Kto może zostać posłem po wygaśnięciu mandatu posła Łukasza Litewki?
Miejsce posła Łukasza Litewki najprawdopodobniej zajmie Rafał Adamczyk (kandydat Nowej Lewicy z okręgu nr 32 Sosnowiec) który w wyborach parlamentarnych w październiku 2023 roku uzyskał 5900 głosów (1,56 proc.). Wynik ten nie pozwolił mu na uzyskanie mandatu poselskiego.
Rafał Adamczyk jest obecnie członkiem zarządu województwa śląskiego. Sprawował już funkcję posła na Sejm w jego IX kadencji. Startował wówczas z listy Sojuszu Lewicy Demokratycznej, uzyskując 12 148 głosów.
Polityk urodził się w Dąbrowie Górniczej, w 2024 roku objął funkcję wicewojewody śląskiego, jednak w tym samym został wybrany do Sejmiku Województwa Śląskiego VII kadencji. Były wiceprezydent Będzina. Absolwent Wydziału Organizacji i Zarządzania Politechniki Śląskiej.
Procedura wygaśnięcia mandatu – krok po kroku
W przypadku wystąpienia okoliczności powodujących wygaśnięcie mandatu, właściwe władze mają obowiązek zawiadomić o tym Marszałka Sejmu. Wygaśnięcie mandatu poselskiego formalnie stwierdza Sejm. W przypadku, gdy ta sama osoba zostanie wybrana na posła i senatora, powinna złożyć na ręce Generalnego Komisarza Wyborczego oświadczenie, który mandat przyjmuje. Przed złożeniem tego oświadczenia nie może osoba ta wstąpić ani do Sejmu ani do Senatu. Po upływie 3 miesięcy od dnia wyborów brak takiego oświadczenia powoduje wygaśnięcie obu mandatów.
W przypadku unieważnienia lub wygaśnięcia mandatu posła Państwowa Komisja Wyborcza (PKW) ogłasza o wstąpieniu na jego miejsce kolejnego zastępcy posła i wystawia mu list wierzytelny. W przypadku, gdy okręgowa lista zastępców zostanie wyczerpana, mandat obsadza się z listy państwowej. Jeżeli zaś również lista państwowa zostanie wyczerpana, mandat pozostaje nieobsadzony do końca kadencji.
Podstawa prawa
Ustawa z 28 lipca 1922 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu
Art. 112.
W razie zajścia okoliczności, powodujących wygaśnięcie mandatu poselskiego stosownie do art. 111 niniejszej ustawy, władze, stwierdzające te okoliczności, obowiązane są o tym zawiadomić Marszałka Sejmu.
Art. 113.
Wygaśnięcie mandatu poselskiego stwierdza Sejm.
Art. 114.
1. Jeżeli ta sama osoba zostanie wybrana na posła i senatora, powinna złożyć na ręce Generalnego Komisarza Wyborczego oświadczenie, który mandat przyjmuje. Przed złożeniem tego oświadczenia nie może osoba ta wstąpić ani do Sejmu ani do Senatu.
2. Po upływie 3 miesięcy od dnia wyborów brak takiego oświadczenia powoduje wygaśnięcie obu mandatów.
Art. 115.
1. W wypadkach unieważnienia lub wygaśnięcia mandatu posła Państwowa Komisja Wyborcza ogłasza o wstąpieniu na jego miejsce kolejnego zastępcy posła i wystawia mu list wierzytelny.
2. Jeżeli okręgowa lista zastępców zostanie wyczerpana, należy mandat obsadzić z listy państwowej w sposób, w art. 97 ust. 2 przepisany.
3. Jeżeli także i lista państwowa zostanie wy czerpana, a również jeśli wyczerpana lista okręgowa do żadnej listy państwowej nie była przyłączona mandat do końca kadencji pozostanie nieobsadzony.
