System kaucyjny funkcjonuje w Polsce od 1 października 2025 r.
Wprowadzenie nowych zasad było związane m.in. z unijną dyrektywą SUP, dotyczącą ograniczenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko. Państwa członkowskie mają osiągnąć określone poziomy selektywnej zbiórki jednorazowych plastikowych butelek na napoje:
- 77 proc. w 2025 r. i
- 90 proc. w 2029 r.
Dyrektywa nie nakazuje jednak państwom wprost stosowania systemu kaucyjnego. Wskazuje go jako jeden ze sposobów osiągnięcia wymaganych poziomów zbiórki. Ewentualne zniesienie kaucji nie zwolniłoby zatem Polski z obowiązków wynikających z prawa unijnego. Trzeba byłoby znaleźć inne rozwiązanie pozwalające zebrać odpowiednią liczbę opakowań.
Unijne regulacje dotyczą również wykorzystania surowców z recyklingu. Od 2025 r. butelki PET mają zawierać średnio co najmniej 25 proc. tworzywa pochodzącego z recyklingu. Od 2030 r. udział ten ma wynosić co najmniej 30 proc. w przypadku wszystkich objętych przepisami jednorazowych plastikowych butelek na napoje.
Za butelkę 50 gr, za szkło 1 zł
System obejmuje trzy podstawowe grupy opakowań:
1. Kaucja za jednorazowe plastikowe butelki na napoje o pojemności do 3 litrów wynosi 50 gr.
2. Tyle samo trzeba dopłacić przy zakupie napoju w metalowej puszce o pojemności do 1 litra.
3. Za szklaną butelkę wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra kaucja wynosi 1 zł.
Na etykiecie znajduje się znak kaucji wraz z informacją o jej wysokości.
Kaucja jest doliczana przy zakupie i pojawia się na paragonie jako osobna pozycja. Sam paragon nie jest jednak potrzebny do odzyskania pieniędzy. Nie ma też obowiązku zwracania opakowania w sklepie, w którym napój został kupiony.
Butelka lub puszka musi natomiast nadawać się do identyfikacji. Znak kaucji i kod kreskowy powinny pozostać czytelne. Z tego powodu opakowań przeznaczonych do zwrotu nie należy zgniatać ani uszkadzać.
Nie każdy sklep ma takie same obowiązki
Opakowania objęte kaucją obowiązkowo przyjmują przede wszystkim sklepy o powierzchni sprzedaży powyżej 200 mkw., jeżeli oferują napoje wchodzące do systemu. Mniejsze placówki co do zasady mogą dołączyć do systemu dobrowolnie (co nie zwalnia ich z pobierania kaucji). Inaczej jest w przypadku sklepów sprzedających napoje w szklanych butelkach wielokrotnego użytku. W odniesieniu do tych opakowań obowiązki związane z pobieraniem i zwracaniem kaucji dotyczą również części placówek o powierzchni nieprzekraczającej 200 mkw.
Do oddawania opakowań służą przede wszystkim automaty kaucyjne oraz inne punkty zbiórki działające w ramach systemu. Z praktycznego punktu widzenia są one jednak problematyczne (przynajmniej na razie). Konsumenci zwracają uwagę m.in. na przepełnione lub niedziałające automaty. Zdarza się, że automaty bez przyczyny odrzucają niektóre rodzaje opakowań. System nie jest idealny.
Należy zaznaczyć, że awaria automatu nie zwalnia jednak dużego sklepu z obowiązku przyjęcia prawidłowo oznaczonego opakowania. Przepisy przewidują również wysokie sankcje za niewypełnianie części obowiązków związanych z systemem. W określonych przypadkach kara może wynieść od 10 tys. do 500 tys. zł.
Konfederacja: system kaucyjny jest kosztowny i uciążliwy
Konfederacja od miesięcy krytykuje system kaucyjny. Politycy ugrupowania wskazują przede wszystkim na koszty jego funkcjonowania, obowiązki nakładane na przedsiębiorców oraz niedogodności dla klientów.
Jednym z argumentów jest konieczność przechowywania w domach niezgniecionych butelek i puszek, a następnie dostarczania ich do punktów zwrotu. Politycy Konfederacji zwracają też uwagę na koszty transportu, magazynowania i obsługi zebranych opakowań.
Krytyka dotyczy również sytuacji mniejszych sklepów. Placówki objęte obowiązkami systemu muszą zapewnic miejsce na przyjmowane opakowania i zorganizować ich dalszy odbiór.
Zwolennicy systemu odpowiadają, że dodatkowa logistyka ma przynieść wymierny efekt: zwiększyć poziom selektywnej zbiórki i sprawić, że większa część wartościowych surowców wróci do obiegu zamiast trafić do odpadów zmieszanych albo do środowiska. Plastik PET może zostać ponownie wykorzystany m.in. przy produkcji kolejnych opakowań, a aluminium może być wielokrotnie poddawane recyklingowi.
Co Polacy sądzą o systemie kaucyjnym
Po kilku miesiącach funkcjonowania systemu jego oceny nie były najlepsze. Z badania IBRiS dla „Rzeczpospolitej” wynika, że 30,3 proc. respondentów oceniło działanie systemu źle, a 20,2 proc. – bardzo źle. Dobrą ocenę wystawiło mu 22,8 proc. ankietowanych, a bardzo dobrą – 4,8 proc.
Badani zostali również zapytani o to, jak często zwracają plastikowe opakowania. 21,9 proc. odpowiedziało, że robi to często, 24,4 proc. – rzadko. Aż 48,1 proc. zadeklarowało, że nie robi tego nigdy.
Badanie przeprowadzono 30 i 31 stycznia 2026 r. na grupie 1073 respondentów.
Do Sejmu trafił poselski projekt likwidacji systemu kaucyjnego
Projekt wpłynął do Sejmu 6 sierpnia 2026 r. i został zarejestrowany pod numerem RPW/27019/2026. Wnioskodawcą jest grupa posłów Konfederacji, a jej przedstawicielem poseł Grzegorz Płaczek.
Tego samego dnia projekt skierowano do opinii Biura Legislacyjnego oraz Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji, w tym do przygotowania analizy skutków ekonomicznych.
Na razie treść projektu nie została upubliczniona. Nie zorganizowano też konferencji prasowej na jego temat, a sam poseł Płaczek nie skomentował dotąd projektu. Z sejmowego opisu wynika jedynie, że dotyczy on uchylenia systemu kaucyjnego. Nie wiadomo więc jeszcze, jak miałaby wyglądać likwidacja obecnych zasad, czy autorzy przewidzieli okres przejściowy ani co miałoby się stać z rozwiązaniami, które przedsiębiorcy wdrażali przez ostatnie miesiące.
Źródło: sejm.gov.pl
Podstawa prawna: Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 870 z późn. zm.),
Ustawa z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r., poz. 1852 z późn. zm.),
Ustawa z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r., poz. 1911),
Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 8 lipca 2024 r. w sprawie wysokości kaucji dla poszczególnych rodzajów opakowań objętych systemem kaucyjnym (Dz.U. z 2024 r., poz. 1046).
Krzysztof Rybak – prawnik, redaktor Forsal.pl, absolwent Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zajmuję się tematyką podatków, nieruchomości oraz prawa cywilnego i gospodarczego. W swoich tekstach wyjaśniam zmiany w przepisach i ich praktyczne skutki. Przez lata byłem związany z branżą naukową i rolniczą. Zostałem wyróżniony przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi za osiągnięcia w obszarze rynku konopnego.