Problemy podatkowe obywateli
Tym razem chodzi o sposób udokumentowania przekazania środków pieniężnych w ramach darowizny. Fiskus uznaje, że warunek ten nie zostaje spełniony, jeżeli pieniądze trafiają od darczyńcy bezpośrednio na konto wierzyciela osoby obdarowanej.
Z tego powodu część obdarowanych obywateli jest wzywana do zapłaty podatku od spadków i darowizn, mimo że pieniądze pochodzą od najbliższej rodziny i teoretycznie przysługuje im zwolnienie. Praktyka organów podatkowych jest jednak inna i na tyle powszechna, że sprawą zajął się Rzecznik Praw Obywatelskich.
Obywatele nie mogą skorzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny
W tej sprawie kluczowe znaczenie ma art. 4a ust. 1 pkt 1–2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Zgodnie z tym przepisem zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli:
- zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie sześciu miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego oraz
- w przypadku, gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy są środki pieniężne, a ich wartość, doliczona do wartości majątku nabytego dotychczas od tej samej osoby w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, oraz w okresie pięciu lat poprzedzających ten rok, przekracza kwotę 36 120 zł – udokumentują ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek inny niż płatniczy w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej albo przekazem pocztowym.
Aby skorzystać ze zwolnienia dla osób najbliższych, trzeba więc łącznie spełnić dwa warunki. Po pierwsze, należy zgłosić otrzymanie darowizny do właściwego urzędu skarbowego w ciągu sześciu miesięcy. Po drugie, trzeba udokumentować otrzymanie środków pieniężnych dowodem ich przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek inny niż płatniczy w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej albo przekazem pocztowym.
Spór między obywatelami a fiskusem dotyczy sposobu rozumienia zawartego w przepisie sformułowania: „udokumentują ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym”.
Sądy administracyjne po stronie obywateli
Praktyka fiskusa budzi poważne wątpliwości w judykaturze. Sądy administracyjne wielokrotnie wskazywały wprost, że użyte przez ustawodawcę w art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn sformułowanie "na rachunek bankowy nabywcy” nie oznacza, że musi to być konto prowadzone przez bank bezpośrednio dla osoby obdarowanej. Wymóg udokumentowania darowizny należy traktować jako warunek techniczny, a jego celem jest potwierdzenie, że darowizna rzeczywiście została dokonana.1
Przykład
Przykładowo, jeżeli kwota objęta umową darowizny pomiędzy osobami najbliższymi zostanie wpłacona przez darczyńcę na rachunek bankowy dewelopera, w związku z konkretną umową zawartą przez dewelopera z obdarowanym, i będzie stanowić zapłatę należności przypadającej od obdarowanego na pokrycie inwestycji mieszkaniowej, warunek udokumentowania wpłaty na rachunek bankowy nabywcy należy uznać za spełniony. Taka wpłata jasno dokumentuje, kto, komu i jaką kwotę darował. Potwierdza również rzeczywisty charakter zawartej umowy darowizny.
NSA podjął uchwałę w sprawie darowizn gotówkowych
Stanowisko sądów potwierdza uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego. NSA uznał, że w przypadku, gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy są środki pieniężne, sformułowanie: „udokumentują ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym", należy rozumieć w ten sposób, że warunkiem wystarczającym do skorzystania ze zwolnienia podatkowego jest udokumentowanie przekazania środków pieniężnych przez darczyńcę na rzecz obdarowanego w sposób wskazany w przepisie.2
Fiskus robi swoje
Mimo stanowiska sądów profiskalna interpretacja organów podatkowych nadal jest stosowana. Przytoczoną sentencję zawartą w ww. uchwale NSA organy podatkowe zaczęły traktować jako uniwersalną i mającą szerokie zastosowanie także do innych spraw, niż dotyczące tzw. darowizn gotówkowych, a więc tych, w których darczyńca przekazuje środki, będące przedmiotem umowy darowizny na rachunek bankowy wierzyciela obdarowanego.
RPO nie zgadza się z taką praktyką
Rzecznik Praw Obywatelskich zakwestionował sposób działania organów podatkowych. Jak wskazał w piśmie skierowanym do Ministerstwa Finansów, (Wystąpienie generalne do MFiG) podatnicy nie rozumieją, dlaczego w podobnych stanach faktycznych część obywateli może skorzystać ze zwolnienia, a pozostali są tego prawa pozbawieni. Sytuacja ta rodzi wątpliwości dotyczące jednolitego stosowania przepisów oraz przejrzystości systemu podatkowego.
Zwolnienie dla najbliższej rodziny ma charakter prorodzinny. Jest także realizacją art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, który nakłada na państwo obowiązek uwzględniania dobra rodziny w polityce społecznej i gospodarczej:
– Pragnę zaapelować o to, aby w procesie wykładni analizowanej regulacji poszukiwać rozwiązań, które uwzględniają interes obywatela i ułatwią dokonywanie transferu majątku między członkami najbliższej rodziny, przy jednoczesnym zachowaniu transparentności transakcji – napisał Marcin Wiącek.
Ministerstwo Finansów: każdy podatek jest niekorzystny dla podatnika, a wyroki sądów są błędne
Resort finansów twardo stanął po stronie organów podatkowych. Jak podał Jarosław Neneman, podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów, w odpowiedzi z 11 marca 2026 r. zwolnienie podatkowe jest odstępstwem od konstytucyjnej zasady powszechności opodatkowania. Z tego względu wymaga ścisłej wykładni i powinno być stosowane wyłącznie w sytuacjach jednoznacznie określonych przez ustawodawcę.
Zdaniem resortu granice zwolnienia podatkowego oraz sposób skorzystania z niego zostały wyraźnie określone. Nie ma więc potrzeby sięgania do innych metod interpretacji przepisów prawa.
Ministerstwo Finansów skrytykowało również linię orzeczniczą sądów administracyjnych, uznając ją za błędną. Według resortu wykładnia przyjęta przez sądy jest niezgodna z literą prawa i intencją ustawodawcy. W przypadku wymogów określonych w art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn zamiarem ustawodawcy miało być możliwie proste udokumentowanie transferu pieniędzy pomiędzy członkami najbliższej rodziny, a przepis – mimo że dotyczy skomplikowanej materii podatkowej – jest czytelny dla podatników.
Resort zwrócił także uwagę na praktyczne skutki przyjęcia interpretacji sądów administracyjnych. Miałoby to sprawić, że sprawy podatkowe, które powinny być stosunkowo proste, stałyby się znacznie bardziej skomplikowane.
Obecnie procedura ma sprowadzać się do złożenia zgłoszenia SD-Z2 i załączenia potwierdzenia przelewu na konto osoby obdarowanej. Przyjęcie innej wykładni oznaczałoby natomiast, że organ podatkowy musiałby między innymi wezwać podatnika do złożenia wyjaśnień, przeanalizować umowę łączącą obdarowanego z podmiotem trzecim oraz ustalić, kim jest ten podmiot.
Zaznaczono również, że z Konstytucji RP nie wynika obowiązek przyjmowania przez ustawodawcę, w zakresie ciężarów i świadczeń publicznych, wyłącznie rozwiązań korzystnych dla podatników:
– W zasadzie każdy podatek jest w pewnym sensie niekorzystny dla podatnika, ponieważ pomniejsza jego majątek. W zamian podatnik otrzymuje jednak rzeczywiste, zakładane albo deklarowane korzyści wynikające ze sprawnego funkcjonowania państwa i jego organów – podał Neneman.
Nie oznacza to, że problem podatników nie istnieje
Resort dostrzegł jednak problem i zapowiedział przeprowadzenie analizy możliwości wprowadzenia ułatwień dla podatników w zakresie dopuszczonym przez ustawę. Jednocześnie podkreślono konieczność zachowania szczelności systemu podatkowego i prawidłowej realizacji wpływów budżetowych. Pismem z 30 czerwca 2026 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się o przedstawienie wyników tych analiz oraz wniosków sformułowanych na ich podstawie (pismo z dnia 30.06.2026 r. Zespół Prawa Administracyjnego i Gospodarczego RPO do MF).
Ważne
Do czasu ewentualnej zmiany stanowiska Ministerstwa Finansów podatnikom pozostaje literalne stosowanie przepisów, jeżeli chcą uniknąć sporów z organami podatkowymi i długotrwałych postępowań przed sądami administracyjnymi. W praktyce, aby ograniczyć ryzyko zakwestionowania prawa do zwolnienia, darowizny pieniężne najlepiej przekazywać przelewem bezpośrednio na konto osoby obdarowanej.
1 Wyroki NSA w sprawach dotyczących przekazania środków bezpośrednio na rachunek dewelopera, między innymi z dnia: 27 czerwca 2018 r. (sygn. akt II FSK 1873/16), 7 kwietnia 2010 r. (sygn. akt II FSK 1952/08 oraz II FSK 2028/08), 22 września 2010 r. (sygn. akt II FSK 818/09), 14 października 2010 r. (sygn. akt II FSK 981/09), 19 stycznia 2012 r. (sygn. akt II FSK 1419/10), a także wyroki NSA w sprawach dotyczących wpłaty środków na rachunek bankowy osoby trzeciej, inny niż rachunek obdarowanego, lecz dokonanej na jego rzecz, między innymi z dnia: 19 czerwca 2013 r. (sygn. akt II FSK 2169/11) oraz 26 października 2012 r. (sygn. akt II FSK 534/11).
2 Uchwała NSA z dnia 20 marca 2023 r. (sygn. akt III FPS 3/22).
Podstawa prawna: Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2026 r. poz. 478).
Krzysztof Rybak – prawnik, redaktor Forsal.pl, absolwent Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zajmuję się tematyką podatków, nieruchomości oraz prawa cywilnego i gospodarczego. W swoich tekstach wyjaśniam zmiany w przepisach i ich praktyczne skutki. Przez lata byłem związany z branżą naukową i rolniczą. Zostałem wyróżniony przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi za osiągnięcia w obszarze rynku konopnego.