Renta wdowia daje szansę na wyższe świadczenie
Choć pojęcie „renty wdowiej” pojawiło się w przepisach stosunkowo niedawno, sama możliwość łączenia świadczeń funkcjonowała już wcześniej. Obecnie zasady zostały jednak uporządkowane i ujednolicone.
W praktyce renta wdowia oznacza możliwość pobierania własnej emerytury lub renty oraz części renty rodzinnej po zmarłym małżonku. Dzięki temu osoby, które po śmierci partnera zostały z jednym źródłem dochodu, mogą nieco poprawić swoją sytuację finansową. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłaca obecnie ponad 1 mln 17 tys. takich świadczeń.
Trzeba wybrać korzystniejszy wariant
Osoby ubiegające się o rentę wdowią nie otrzymają dwóch pełnych świadczeń. Konieczne jest dokonanie wyboru, które z nich będzie wypłacane w całości.
Do końca 2026 roku obowiązuje zasada, zgodnie z którą jedno świadczenie wypłacane jest w 100 proc., a drugie jedynie w wysokości 15 proc. Senior może więc zdecydować się na zachowanie pełnej własnej emerytury i jednoczesne pobieranie 15 proc. renty rodzinnej po zmarłym małżonku. Możliwe jest również odwrotne rozwiązanie, czyli pobieranie pełnej renty rodzinnej oraz 15 proc. własnego świadczenia. Ostateczny wybór powinien zależeć od tego, która opcja okaże się bardziej opłacalna finansowo.
Obowiązuje limit. Po waloryzacji wzrósł do niemal 6 tys. zł
Renta wdowia nie jest świadczeniem bez ograniczeń. Ustawodawca wprowadził górny limit wypłat, który jest powiązany z wysokością najniższej emerytury.
ZUS wypłaci świadczenia w pełnej wysokości tylko wtedy, gdy ich łączna kwota nie przekroczy trzykrotności najniższej emerytury. Do końca lutego limit wynosił 5636,73 zł brutto. Po marcowej waloryzacji emerytur i rent, przeprowadzonej według wskaźnika 5,3 proc., wzrósł do 5935,48 zł brutto. Jeżeli suma obu świadczeń przekroczy tę kwotę, ZUS odpowiednio obniży wypłatę.
Od 2027 roku wdowy i wdowcy dostaną więcej pieniędzy
Najważniejsze zmiany wejdą w życie 1 stycznia 2027 roku. Wówczas zwiększy się wysokość drugiego świadczenia.
Zamiast obecnych 15 proc. seniorzy będą mogli otrzymywać 25 proc. dodatkowego świadczenia. Nadal pozostaną dwa możliwe warianty. Pierwszy zakłada zachowanie pełnej własnej emerytury i doliczenie do niej 25 proc. renty rodzinnej po zmarłym małżonku. Drugi pozwoli pobierać pełną rentę rodzinną oraz dodatkowo 25 proc. własnego świadczenia. Dzięki temu łączne wypłaty będą wyższe niż obecnie.
Jak to wygląda na konkretnym przykładzie? Zmiana może przynieść seniorom wymierne korzyści finansowe. Według wyliczeń superbiz.se.pl osoba otrzymująca 4800 zł emerytury, której zmarły małżonek pobierał świadczenie w wysokości 4000 zł, zyska dodatkowe 1000 zł miesięcznie. W efekcie jej łączne świadczenie wzrośnie do 5800 zł.
Korzyści odczują także osoby pobierające niższe emerytury. Senior otrzymujący 4200 zł emerytury oraz rentę rodzinną po zmarłym małżonku w wysokości 3600 zł może liczyć na dodatkowe 900 zł miesięcznie. Dzięki temu łączna kwota wypłacanych świadczeń wzrośnie do około 5100 zł.
Z kolei osoba pobierająca 2800 zł emerytury i rentę rodzinną w wysokości 2400 zł otrzyma dodatkowe 600 zł miesięcznie. W rezultacie jej łączne świadczenie wzrośnie do 3400 zł.
Wzrośnie także limit wypłat
Zmieni się również maksymalna dopuszczalna kwota świadczeń. Limit nadal będzie wynosił trzykrotność najniższej emerytury, ale ponieważ świadczenia podlegają corocznej waloryzacji, sam próg również pójdzie w górę.
Przy prognozowanej waloryzacji na poziomie 3,48 proc. najniższa emerytura mogłaby od marca 2027 roku wynieść 2047,34 zł brutto. Oznaczałoby to wzrost maksymalnego limitu renty wdowiej do 6142,02 zł brutto.
Eksperci zwracają jednak uwagę, że nie będzie to rewolucja. Wyższy limit ma przede wszystkim zapobiec sytuacji, w której część seniorów utraciłaby prawo do świadczenia po kolejnych podwyżkach emerytur.
Największe emocje budzą kryteria wieku
Choć system jest stopniowo rozbudowywany, najwięcej kontrowersji wywołują obowiązujące ograniczenia wiekowe.
Obecnie kobieta ma prawo do renty wdowiej, jeśli owdowiała po ukończeniu 55 lat. W przypadku mężczyzn granica została ustalona na 60 lat. Osoby, które straciły współmałżonka wcześniej, nie mogą skorzystać z tego rozwiązania.
Do Rzecznika Praw Obywatelskich regularnie trafiają skargi od seniorów, którzy wskazują, że takie przepisy są niesprawiedliwe i prowadzą do nierównego traktowania. Jak podkreślają, utrata bliskiej osoby oznacza podobne konsekwencje finansowe niezależnie od wieku. Dlatego coraz częściej pojawiają się postulaty, aby w przyszłości zrezygnować z obowiązujących ograniczeń i rozszerzyć dostęp do renty wdowiej.
To nie koniec zmian
Rząd zapowiada, że obecne rozwiązania mają charakter przejściowy. W 2028 roku planowany jest przegląd funkcjonowania renty wdowiej i dopiero wtedy mogą pojawić się kolejne decyzje dotyczące przyszłości programu.
Seniorzy liczą przede wszystkim na dalsze zwiększenie wsparcia oraz złagodzenie najbardziej krytykowanych ograniczeń. Wszystko wskazuje na to, że renta wdowia w najbliższych latach stanie się jednym z najważniejszych elementów systemu wsparcia osób starszych po utracie współmałżonka.
