W praktyce jedynym świadczeniem skierowanym wyłącznie do samodzielnych rodziców jest dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Pozostałe formy wsparcia przysługują także pozostałym rodzicom, jednak to właśnie samodzielni rodzice częściej spełniają kryteria dochodowe do otrzymania niektórych świadczeń.
Świadczenie wychowawcze 800 plus
Komu przysługuje?
- na każde dziecko do ukończenia 18. roku życia,
- bez kryterium dochodowego,
Samotny rodzic ma takie samo prawo jak rodzic pozostający w związku.
Warunki:
- dziecko pozostaje na utrzymaniu rodzica,
- przy samotnym wychowywaniu mogą obowiązywać przepisy dotyczące ustalenia alimentów od drugiego rodzica (z wyjątkami przewidzianymi w ustawie). W niektórych przypadkach rodzic dostaje 400 zł, a nie 800 zł miesięcznie.
Co do zasady świadczenie wychowawcze przysługuje w kwocie 800 zł miesięcznie na każde dziecko (nie obowiązuje kryterium dochodowe).
Zasiłek rodzinny
Zasiłek rodzinny przysługuje, gdy spełnione zostanie kryterium dochodowe: obecnie wynosi 674 zł netto miesięcznie na osobę w rodzinie lub 764 zł netto, jeśli w rodzinie wychowuje się dziecko z orzeczeniem o niepełnosprawności (świadczenie wychowawcze 800 plus nie wlicza się do dochodów). Zasiłek rodzinny przysługuje również samotnym rodzicom i często to właśnie w niepełnych rodzinach łatwiej jest go uzyskać.
Warunki:
- spełnienie kryterium dochodowego,
- wychowywanie dziecka w wieku określonym w ustawie.
Wysokość zasiłku zależy od wieku dziecka:
- 95 zł na dziecko od urodzenia do ukończenia 5. roku życia,
- 124 zł na dziecko powyżej 5. roku życia do ukończenia 18. roku życia,
- 135 zł na dziecko powyżej 18. roku życia do ukończenia 24. roku życia.
Do zasiłku rodzinnego można otrzymać dodatki, m.in.:
- z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego,
- z tytułu nauki poza miejscem zamieszkania,
- z tytułu urlopu wychowawczego,
- z tytułu urodzenia dziecka,
- z tytułu samotnego wychowywania dziecka.
Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka
To jedno z niewielu świadczeń przeznaczonych wyłącznie dla samodzielnych rodziców. Przysługuje w wysokości 193 zł miesięcznie na dziecko, jednak obowiązuje górna granica: maksymalnie (niezależnie od liczby dzieci) można otrzymywać 386 zł miesięcznie.
Przykład
W przypadku dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności kwotę dodatku zwiększa się o 80 zł na dziecko, nie więcej jednak niż o 160 zł na wszystkie dzieci.
Przysługuje, jeżeli:
- rodzic ma prawo do zasiłku rodzinnego,
- samotnie wychowuje dziecko.
Obowiązuje kryterium dochodowe właściwe dla zasiłku rodzinnego, wymagane jest spełnienie ustawowych przesłanek uznania za osobę samotnie wychowującą dziecko. W części przypadków konieczne jest wykazanie, że ustalenie alimentów nie było możliwe z przyczyn określonych w ustawie:
- drugi z rodziców dziecka nie żyje,
- ojciec dziecka jest nieznany,
- powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone.
Ważne
Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka nie przysługuje, jeśli na dziecko pobierane są alimenty, także jeśli rodzic pobiera na dziecko świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego.
Świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego
Przysługują rodzicom, którzy nie otrzymują zasądzonych alimentów.
Warunki:
- alimenty zostały zasądzone,
- egzekucja komornicza okazała się bezskuteczna,
- spełnione jest kryterium dochodowe obowiązujące w Funduszu Alimentacyjnym (1209 zł netto na osobę w rodzinie).
Świadczenie "Dobry Start" (300 plus)
Świadczenie "Dobry Start" przysługuje na każde dziecko rozpoczynające rok szkolny (od 7. do 20. roku życia). Dochody rodziny nie mają znaczenia, tak samo jak status rodzicielstwa (czy rodzic wychowuje dziecko samotnie).
Becikowe
To jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka.
Warunki:
- obowiązuje kryterium dochodowe (1922 zł na osobę w rodzinie),
- konieczne jest m.in. pozostawanie pod opieką medyczną w czasie ciąży zgodnie z ustawą.
Trzeba pamiętać, że niektóre samorządy wprowadzają odrębne świadczenia. Warto sprawdzić, czy gmina przewidziała takie rozwiązanie.
Świadczenie rodzicielskie "kosiniakowe"
Przysługuje rodzicom, którzy po urodzeniu dziecka nie mają prawa do zasiłku macierzyńskiego. "Kosiniakowe" może otrzymać również samodzielny rodzic, jeżeli spełnia ustawowe warunki. Przysługuje ono osobom bezrobotnym, studentom, rolnikom oraz zatrudnionym na umowach cywilnoprawnych, jeśli nie pobierają zasiłku macierzyńskiego.
Świadczenia z pomocy społecznej
Samotny rodzic może ubiegać się m.in. o:
- zasiłek okresowy,
- zasiłek celowy,
- zasiłek stały (jeżeli spełnia warunki),
- pomoc rzeczową i usługi opiekuńcze.
Warunkiem jest przede wszystkim trudna sytuacja życiowa oraz spełnienie kryterium dochodowego. Ustawa o pomocy społecznej wprost wskazuje, że pomoc może być udzielana m.in. z powodu bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych, zwłaszcza w rodzinach niepełnych.
Preferencyjne rozliczenie PIT
Nie jest to świadczenie pieniężne, ale ważna ulga podatkowa. Może z niej skorzystać osoba samotnie wychowująca dziecko, jeżeli spełnia warunki określone w ustawie o PIT.
Nie wystarczy sam rozwód czy status kawalera/panny - trzeba faktycznie samotnie wychowywać dziecko. Z preferencji nie można skorzystać, jeżeli dziecko jest wychowywane wspólnie z drugim rodzicem.
Świadczenia dla rodziców - kiedy obowiązuje kryterium dochodowe?
Świadczenie | Kryterium dochodowe | Tylko dla samotnych rodziców? |
|---|---|---|
Świadczenie wychowawcze 800 plus | Nie | Nie |
Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka | Tak | Tak |
Zasiłek rodzinny | Tak | Nie |
Świadczenie alimentacyjne z FA | Tak | Nie (ale najczęściej korzystają samotni rodzice) |
Dobry Start (300 plus) | Nie | Nie |
Becikowe | Tak | Nie |
Świadczenie rodzicielskie ("kosiniakowe") | Nie (decyduje brak prawa do zasiłku macierzyńskiego) | Nie |
Świadczenia z pomocy społecznej | Tak | Nie |
Absolwentka filologii polskiej i studiów z zakresu samorządu terytorialnego i polityki regionalnej na Uniwersytecie Warszawskim. Zajmuje się tematyką społeczną, zdrowotną oraz zagadnieniami związanymi z zabezpieczeniem społecznym i świadczeniami dla rodzin, seniorów oraz osób bezrobotnych. W przeszłości związana z wydawnictwami Edipresse Polska i ZPR Media. W swojej pracy koncentruje się na wyjaśnianiu przepisów w przystępny sposób. Zainteresowana reportażem społecznym i tematyką feministyczną.