Pracownicze Plany Kapitałowe cieszą się ogromną popularnością, choć część uczestników PPK traktuje je niekoniecznie jako sposób długoterminowego oszczędzania na emeryturę, ale rodzaj wysokooprocentowanej lokaty terminowej. Wypłata środków z rachunku PPK możliwa jest w każdej chwili, a udział w programie dobrowolny.
Osoby sceptycznie nastawione do długoterminowych programów oszczędzania, jako argument przeciw gromadzeniu środków, podają ten dotyczący losów ich pieniędzy po śmierci, gdyby ta nastąpiła wcześniej niż wyczekiwana emerytura. Jednak po śmierci uczestnika PPK zgromadzone na rachunku środki nie przepadają. Owszem, sam uczestnik, o ile nie wypłaca środków wcześniej, może z nich nie skorzystać, jednak pieniądze należą się jego spadkobiercom lub innym wskazanym przez niego osobom.
Rekordowe zyski uczestników PPK. Nawet 21 tys. zł
Już ponad 4,3 mln pracowników oszczędza w PPK. Zachęcać mogą m.in. rekordowe zyski na rachunkach uczestników PPK: ci, którzy do programu przystąpili na początku, a więc w grudniu 2019 roku, już teraz mogą cieszyć się zyskiem przekraczającym 20 tys. zł ponad sumę wpłat własnych.
Część osób regularnie wypłaca środki oszczędzane w ramach PPK, inni, którzy złożyli pisemną rezygnację z udziału w programie (obawiając się uszczuplenia pensji), ponownie decydują się na przystąpienie do programu. Tylko w maju do PPK dołączyło ponad 37 tysięcy osób.
Coraz częściej mówi się o ewentualnych zmianach w programie. W 2026 roku odbywa się jego przegląd: to czas na podsumowanie tego, co działa dobrze, a co można usprawnić. Ostatnio zmieniono sposób, w jaki pracodawcy wzywani są do zawarcia umowy o zarządzanie pracowniczymi planami kapitałowymi (PPK): wszystko odbywa się drogą elektroniczną. Nie wzrosła jednak kwota dopłaty rocznej od państwa, nie zwiększyła się również częstotliwość autozapisu do programu. Niewykluczone jednak, że takie zmiany w przyszłości zostaną wprowadzone.
Czy pieniądze zgromadzone na rachunku PPK przepadają po śmierci uczestnika PPK?
To pytanie nurtuje osoby, których wiedza na temat Pracowniczych Planów Kapitałowych jest niewielka. Gromadzone na rachunku PPK środki nie przepadają, ale podlegają dziedziczeniu. To oznacza, że w wielu przypadkach po śmierci uczestnika PPK przynajmniej połowa środków trafi do wdowy lub wdowca po uczestniku PPK (zakładając małżeńską wspólność majątkową): czy to w formie transferu środków na jego rachunek PPK czy zwrotu pieniędzy. Z reguły pozostałą połowę środków odziedziczą spadkobiercy: zazwyczaj będą to dzieci.
Nie jest to jednak jedyny sposób dziedziczenia środków zgromadzonych na rachunku PPK. Dziedziczenie na zasadach ogólnych zgodnie z Kodeksem cywilnym ma miejsce wtedy, gdy uczestnik za życia nie złoży specjalnej dyspozycji w sprawie podziału środków i tego, do kogo mają one trafić. Jeśli wskaże, komu mają zostać przekazane środki w razie jego śmierci (w instytucji prowadzącej jego rachunek PPK złoży pisemne, podpisane przez siebie oświadczenie), środki mogą w całości trafić do jednej osoby (lub kilku), np. współmałżonka bez postępowania spadkowego.
Nie musi to być jednak członek rodziny: wskazać można dowolną osobę fizyczną. Można również wskazać w jaki sposób środki mają zostać podzielone na kilka wskazanych osób. Oświadczenie takie można wycofać lub zmienić.
Ważne
Trzeba jednak pamiętać o tym, że oświadczenie obowiązuje w instytucji finansowej, która prowadzi rachunek uczestnika PPK. W przypadku zmiany instytucji przez pracodawcę i transferu środków do innego podmiotu, konieczne jest ponowne złożenie oświadczenia ze wskazaniem osób uprawnionych do otrzymania środków zgromadzonych na rachunku PPK.
W jaki sposób dziedziczy się środki zgromadzone na rachunku PPK, gdy uczestnik nie wskazał osób uprawnionych?
Jeśli uczestnik PPK nie wskazał osób uprawnionych, obowiązuje jeden z dwóch trybów:
- gdy rachunek PPK prowadzi zakład ubezpieczeń, wówczas osobami uprawnionymi do otrzymania sumy ubezpieczenia będą członkowie najbliższej rodziny ubezpieczonego (chyba, że umowa o prowadzenie PPK przewiduje inną kolejność),
- w pozostałych przypadkach osobami uprawnionymi stają się spadkobiercy uczestnika PPK.
To oznacza, że gdy uczestnik PPK nie wskaże osób uprawnionych w specjalnym oświadczeniu, środki te są transferowane lub wypłacane spadkobiercom. Następuje to w terminie 3 miesięcy od:
- złożenia wniosku z odpisem prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku,
- złożenia aktu poświadczenia dziedziczenia wraz z oświadczeniami spadkobierców o sposobie podziału środków z rachunku PPK,
- przedłożenia prawomocnego postanowienia sądu o podziale spadku.
Czy wdowa lub wdowiec po uczestniku PPK otrzyma pieniądze? W jakiej części?
Gdy w chwili śmierci uczestnik PPK pozostawał w związku małżeńskim, a małżonków łączyła małżeńska wspólność majątkowa, wdowie lub wdowcu instytucja finansowa prowadząca rachunek PPK przetransferuje połowę środków na jego rachunek PPK, IKE lub PPE. Możliwy jest również transfer pieniędzy na wskazany rachunek lokaty terminowej lub wypłata środków w formie pieniężnej. Druga połowa należy się osobom uprawnionym wskazanym przez uczestnika PPK lub wchodzą w skład masy spadkowej i dziedziczą je spadkobiercy (na zasadach ogólnych).
Jednak w sytuacji, gdy uczestnik PPK jako osobę uprawnioną do otrzymania środków wskaże współmałżonka: środki te w całości przekazywane są wdowie lub wdowcu i to bez przeprowadzania postępowania spadkowego.
Ważne
Warto wiedzieć, że nie zawsze małżonek uczestnika PPK jest uprawniony do otrzymania środków zgromadzonych na rachunku po śmierci uczestnika PPK. Jeśli małżeństwo nie miało wspólności majątkowej, a uczestnik jako osobę uprawnioną do wypłaty środków wskazał kogoś innego, wdowa lub wdowiec nie otrzyma żadnych pieniędzy.
Co dzieje się ze środkami zgromadzonymi na rachunku PPK w razie rozwodu?
Środki zgromadzone w PPK są własnością prywatną, dlatego w razie rozwodu lub unieważnienia małżeństwa podlegają one podziałowi majątku. Warto przy tym wiedzieć, że dotyczy to jednak tylko tych środków, które na rachunek lub rachunki PPK wpłynęły od dnia zawarcia związku małżeńskiego.
Czy od otrzymanych środków trzeba zapłacić podatek?
Środki zgromadzone na rachunku PPK i wypłacane po jego śmierci spadkobiercom lub osobom wskazanym przez uczestnika PPK nie są pomniejszane, ale wypłacane w całości. Od nabytych środków nie trzeba również płacić podatku od spadków i darowizn. Osoby uprawnione są zwolnione z podatku dochodowego.
Absolwentka filologii polskiej i studiów z zakresu samorządu terytorialnego i polityki regionalnej na Uniwersytecie Warszawskim. Zajmuje się tematyką społeczną, zdrowotną oraz zagadnieniami związanymi z zabezpieczeniem społecznym i świadczeniami dla rodzin, seniorów oraz osób bezrobotnych. W przeszłości związana z wydawnictwami Edipresse Polska i ZPR Media. W swojej pracy koncentruje się na wyjaśnianiu przepisów w przystępny sposób. Zainteresowana reportażem społecznym i tematyką feministyczną.